QETİLKİRİNA JİN A FÎNANSA KAPÎTAL 

Yek nebû hezar hebû.

Yek jin nebûn hezar jin hebûn.

Tê gotin ku xwedê destpêkê Adem çêkiriye. Piştre jî ji hestiyê parsûyê Adem Hewa çêkiriye. Hewa parçeyeke ji hestuyê parsûyê Adem e. Ne parsû tevahî jî, tenê parçeyek. Xwedê ew qas bêqîmet ango erzan nêzîkê Hewa bûye ku tevahiya persû jî hêjayê wê nedîtiye.

Tê gotin ku Adem bi tirkî ji adam hatiye (adam peyveke tirkiye li gorî tirkî hatiye şîrovekirin).  Adam jî zilam e. Zilam jî di wateya mirov de tê bikaranîn. Tu nabêjî mebesta wan ji Adam jî mirov e. Niha jî dibêjin ya ‘bibe zilam (adam), wek zilam be, mirovê (adamı) zanyar, zilamê dewletê, zilamê rêxistinê’  hwd. Dirêj dibe diçe. Di çêkera ziman de pir peyv ango têgehên bi zilam tê vegotin hene. Tev dibin şewqderên formên çandeke nêr a tê ser ziman e.  

Baş e ma Hewa? Hewa, Hewaya reben, xûlqekî zilam e. Wê ew heriya ku Adem jê hatiye çêkirin heq nekiriye. Tişta hêjaya wê hatiye dîtin ji parçeyekî biçûk a hestuyê parsûyê Adem wêdatir nîne. Ango di rastiyê de ew weke pêveka (ek) zilam e. Çima hatiye afirandin? Çawa çima? Helbet ji bo pêşwazî kirina pêwîstiya tenê nemane zilam e! Qey tiştek pir hindike ku zilam xwe tenê hes (his) bike. Ji bo ji derveyî zayenda xwe bi heyîna yekê hesîn kêfxweşbe.

Di dîtina xwedê de zilam ew qas hêjaye ku jin ji bo zewqê bide wî, jêre xizmet bike hatiye afirandin. Hem jî ji persûyê wî hatiye afirandin ku ji bo hertimî jê re dilsoz û minetdarê wî bimîne. Ji bo pêgirtî (bağımlı) be. Niha jî dibêjin ya, jin bê zilam dê çibike? Çawa bijî? Jin jî hertim dibije, ma ez dê bêzilam çi bikim? Çawa bijîm?! Heke temena wê hinek mezin be dikeve nava buhranê. fikara ji aliyê zilam ve nehatina ecibandinê dike, tirsa bêxwedîbûnê dijî. Çi heye ku heya xwediyê xwe zilam nînbe, nikare xwe bihizire, bixe cihekî. Jiyaneke ku zilam jê re xwedîtiyê neke, serdest nebe xiyal jî nake. Nake ji ber, ji hinga têgihiştina wê ya jiyanê çêbûye heya niha xwe wisa dîtiye, wisa fêrbûye û ji tişta ku fêrbûye re jî, bipîrozkirinê re bawerkirye.

Em dizanin ku her baweriyeke bihêz di heman demê de hişmendiye jî. Bingeha hişmendiyên sexlem her timî dispêrin baweriyên bihêz. Bawerî cukên xwe bi xwedî kirinê re rê li ber çêkirina paradîgmayên bihêz vedike. Paradîgmaya ji bo jin jî wisa çêdibe. Di destpêkê de baweriyeke ku jin miroveke kême tê pêşxistin, piştre gav bi gav hişmendiya wê, exlaq û çanda wê tê hûnandin. Heke mirovan çîroka Adem û Hewa ya ku di tevahî pirtûkên muqades de derbas dibe bawer nekiriban, qey dê jin ev qas hatibana biçûkxistin, awartin û kole kirin? Baweriya ji vê çîrokê re, felsefeya nêzîkatiya ji bûyera jin re diyar dike. Çiye ev felsefe? Ev e; ji ber jin kêm hatiye afirandin ne miroveke tam e. Ji ber vê çendê ji mirov nayê hesibandin. Ji mafên ji zilamê mirov re tê naskirin jin jê sûd nikare bigre. Qesta wan a ji mafê mirovan mafê zilaman e. Ji ber jin parçeyekî ji zilam e, ji lewra jî hişê wê kêm e. Hişê wê zêde naşixûle. Ji qabiliyeta hizirîn, rastiyê dîtin û pêkanînê dûre. Li hember her karekî ku jin dike re biguman tê temaşekirin. Ji her tiştekî dibêje re bi şik pêşwazîkirinê dixwaze. Hîn di pir welatên Rojhilata Navîn de jinek tenê nikare di dadgehan de şahîdiyê bike ango bawerî jê re nayê dayîn. Dîsa jin wekî hizra xwe, di wateya şexsiyetê de jî sivik tê dîtin. Weke tiştekî pêkêfxweşbûnê nêzîkbûn çêdibe. Gava jin tê pênasekirin yan jî behsa wê tê kirin hizra wê, şexsiyeta wê nayê pênasekirin, behskirin. An jî dema behs dikin û pênase dikin pênase û behskirin li ser fizîka wê tê pêşxistin. Li gorî zewqa zilam, li gorî şêwaza zewq girtinê cihêbûnek tê nîşandan. Pirek car dişibînin fêkî, şirînahî, vexwarin, mêşan û zarokê ajalan. Ango jin tiştek wisaye ku were xwarin, vexwarin, bêhn kirin, wek zarokekî were heskirin-lêdan. Li gel vê bizarok çêkirinê re eslê zilam xistina binbaweriyê, bizarok çêkirinê re sînor jî namîne berpirsyariya xwedî kirina zarokan hilgirtin, hemû cure xizmeta zilam kirin, vana tev jî hestekî teqez a îteat kirinê tîne cih, va tişteke wisaye ku heyîna xwe deyndarê zilam  dibîne, ji lewra jî bîst û çar saetan jê re şikur dike!....  

Çi bike bila bike karê dike bênirx e. Nirxekî keda xwe nîne. Ji ber ku jixwe dema hate afirandin ti nirx jê re nehatibû dayîn. Ji bo ew tiştên dike hatibû afirandin. Heceta afirandina wê jixwe xizmet û îteat ji zilam re kirine. Divê rabe rûne jê re şikur bike. Heke zilam nehatiba afirandin ew nedihat afirandin. Helbûkî xwedê dikarî tenê zilam biafirîne. Jin neba jî zilam dikarî hebe. Lê zilam nebe negengaze jin jî heba.

Vaye cewher-xulaseya felsefeya ji bo jin hatiye çêkirin ev e. Ev felsefe di her demekî de kur dibe û curbecur dibe û didome. Lê helbet em baş dizanin ku rastî ev ne wihaye. Ne zilam Adem bû ne jî jin Hewa bû. Mîtolojiya Adem Hewa mîtolojiya bi xwasteka bêmirin kirina îxtîdara zilam hatiye derxistin ango lihevanîn e. Pêşketinên zanistî îspatkiriye ku ji beriya îxtîdara zilam nêzîkê 10.000 salan de jin, kirdeya jiyanê, afrînera jiyanê, berhemdar, hêza fêrker bû û ev jî di demek pir dirêj de hatiye jiyîn. Li gorî zilam xweza û zekaya jin a hîn zêdetir pêşketî şoreşa despêkê ya mirovahiyê û şoreşa wê ya herî mezin şoreşa civakbûnê pêkaniye. Jina destpêkê bûye mirov, bizilam terbiyekirin û perwerdekirinê re wî kiriye mirov. Kombûna ew mirovên aniye ligel hev re, afirandina çanda komînal a jiyankirineke azad, wekhev, dadwer bi hev re çêkiriye. Parvekirin, xweşbînî, rêz, hezkirin ku fazîleta herî bingehîn a mirovahiyê bû weke daraziya exlaqî ya bingehê jiyanê pêşxistiye. Ji ber rê li ber van pêşketinan vekiriye, ji lewma jî hatiye pîroz kirin. Bûye totem. Pir hêykelên jin hatine çêkirin. Şkeftên ku cihên destpêkê ya jiyanêbûn, bi fîgûrên jin hatine xemilandin. Zanyariya Arkeolojî  ev keşîf derxistiye holê, bidahûrandina zimanên berê re hatiye şîrovekirin. Nêzîkê 10.000 sal bibandora ew çand û pergala jin afirandibû re hatiye jiyankirin.

Di roja me de zanyariya bîyolojîk jî îspatkiriye ku zilam dirêjahiya jin ê ye. Fîzîka jin zilam berfireh dike, encax fîzîka zilam jin berfireh nake. Ev bûyer dibe vê tiştahe ku berovajiyê pirtûkên pîroz ne jin  ji zilam, zilam ji jin çêbûye.

Dema ev rastiyên ayîdê jinê di aliyê zanistî de tê piştrast kirin gelo çima hîn jî ev trajediya niha jin di tê de dijî tê jiyîn. Dê başe zanista rastiya ayîdê jin piştrast kir lê divê ev trajediya tê jiyîn çawa were pênasekirin? Jixwe nederketin di vir de ye. Hem tu dê ev qas bibî navend û kirdeya jiyanê û hem jî tu dê di vê astê de ji derveyî jiyanê bimînî, bibî tiştekî pêkenok-kêfxweşiya her zilamekê! Tu dê bii kedek û êşek mezin ve jiyanê girêk bi girêk bihûnî, lê di aliyê din de jî tu (jin) dê ji jinbûna xwe şerm bikî û tu dê xwe di rewşeke biçûk de bibînî! Ez bawer dikim ku peyva trajedî jî  vê rastiyê baş pêşwazî nake.

Îxtadara zilam!...

Îxtîdar a dikuje!...

Tiştên jin afirandibûn yek biyek bipêşketina îxtîdara zilam ve dejenere bû, çû.

Zilam ji bo îxtîdara xwe çêbike êriş li ser nirxên jin afirandibû, kir. Tiştên ji aliyê jin ve hatibûn afirandin, berhema hizir û hesteke zayînder û afîrîner ya wê bûn. Ji bo vê êrişa yekem a zilam li ser hest û ramanên jin çêbû. Zilam, ji bo baweriyeke bide çêkirin ku jin bêhizr e û bê raman e çîrok pêşxist ango destê xwe dirêjî mîtosan kir. Çîrokên curbecur derxistin. Derew afirandin. Ji bo hestên jinê biçûk bixîne jin bi aweyek pir ajoker û lewaz pênase kir. Evîn anî wateyekî ku jin ajoya xwe hîn bandortir û balkêştir tê de bikartîne û bi vêra mîtosa xwendavendên evînê afirandin. Evîn bi zayendîtiyê re wekhevgirt. Ew bedena jin a demek pîroz dihate dîtin, rûberûyê dagirkeriya zilam a xwe têrkirinê ma. Îxtîdara zilam, ji bo hîn zêdetir beden, hest û ramanên jinê dagir bike çanda fahîşetiyê pêşxist. Kerxaneya yekem ji aliyê îxtîdara zilam ve hatiye sazkirin. Li Paytexta Sumeran Nîpûrê da BM 2500’an de binavê ‘Museqedîn’ hatiye avakirin. Zilam ji bo îxtîdîra xwe çêbike fahîşetiyê çêkir, piştre jî wekî jin fahîşetiyê pêşxistiye kete nava şerên namûsê yê sixte. Şerên namûsê di cewherê xwe de şerên îxtîdarê bû. Şerê jin wê hîn zêdetir ya kîjan zilamî be bû û heya îro jî tê. Ew jina gelemperî kir fahîşe. Ew jina taybet jî kiribû dibin lewheya namûsê de, bikirina malê xwe re kire fahîşeya xwe. Di rastiyê de taybetkirina jin, rewşekî hîn xirap û biêştir derxiste holê. Bivê, nevê her kêlî neçar ma ku vekirîbe ji arezûyê zilam re. Zewac, koletiya jinê hîn zêdetir giran kir. Heke jina ji derve pênç caran rûberûyê êrişan dimîne, jina di malê de herî kêm bîst caran rûberûyê êriş, êşkence ye û kete nava rewşekî tecawizê. Di vî alî de di rastiyê de kerxane ango malagiştî ji mala taybet tesîr bûye û çavkaniya xwe jî mala taybet e. Malagiştî, şêweya gelemperî kirina mala taybet e. Cihê ku derewa evînê derxistiye holê mala taybet e. Hîn rastirîn jî ya tişta mala taybet afirand derewa eşq e.

Jin, ji ber wisa dihizire ku ew bixwe bênirxe, kêrî tiştek nayê ji ber vê zû ji vê derewê bawer dike. Ew gotinên zilam ku ji bo xwe nirx û hêzeke mezin dibîne wekî “ji te hez dikim. Evîndarê te me, wisa evîndarim, tu wisa bedewî, nirxdarî” û whd. ji wê re weke litfek mezin tê. Bêyî ku hest û ramanên xwe pênase bike, birastî jî hîna nizane eleqeya xwe jê re heye an nîne amadeye ku xwe radestî zilam bike. Ji ber a bênirx ew e ku heyîneke nirxdar van gotinan jê re dike. Bixwe çi dihizre, biçi dihese na! Ger zilam jê re dibêje ez ji te hez dikim tişta tenê bike bimineteke mezin û sedaqatiyeke mezin ve bi wî ve hatina girêdan e. Vaye aliyekî trajediyê jî ev e. Û herî tişta zehmet ango xemgîn jî bi bawerkirinê re viya pêkanîne. Herhal hundirîn kirina koletiyê divê ev be. Îro bimilyonan jin bi vê derewê bawerkirinê re di nava êşan de dijîn!...

Ev baweriya bi van derewên mezin ku hatiye çêkirin, zanebûna serdest a şêweya baweriya kurbûyî, îxtîdara zilam bire serkeftin ê. Zilam, îxtîdara xwe li ser koletiya jin avakir. Ew statûya koletiyê ya jin ketiye nav de mîtosên tijî bi derewan re wisa pê dan bawerkirin ku jin, tişta ku jiyan dikir weke pêwîstiyek xwezayî fam kir, dît û bawer kir. Bi heman şêweyî hemû civak jî bi vê derewê dan bawerkirin. Û rastiya civake kî zayendperest dispêre şovenîzma zilam afirandiye.     

    Di vê mijarê de daxuyaniya Rêber APO pir balkêş e. “faşîzma herî kevin, herî êrişkar, nêzîktiya zilam li hember jin e.” Jêdera faşîzm di cewherê wê de derketiye û xwedîbûye, şovenîzma ku xwe dispêre zayenda zilam e. Zêhniyeta desthilatdar a zilam û îxtîdarbûna vê zêhniyetê li hember jinê şerekî bixwîn-bêrehm re destpêkiriye, bipaşxistina çand û pergala ku di derûdora jin de hatibû honandin re ketiye serdema koletiya civakî ya destpêkê hatibû kolekirin jî jin bûye, lê pişt re jî zilam hatiye kolekirin. Pergala nêrbûyî, ew jina xistiye bin çavderiya xwe, di zilam girtina bin kontrolê de weke çekek dayê bikaranîn.

Ev bûye zêhniyetek ku rastiya malbatê derxistiye. Malbat, di aliyekî de jin û zilam xistina bin kontrola îxtîdara zilam, di aliyê din de jî saziyeke kirina(entegre) nav pergalê ye. Malbata ku jin û zilam ji aliyê pergala nêr ve dide perwerdekirin, kedîkirin û çanda îxtîdarê çêkiriye, ji pergalê re rola gen a navend lîstiye. Îxtîdarperestî, bi riya malbatê de bi tevahî çavikên civakê dayîna vexwarin de, ji îxtîdara dewletperest ku pergala desthilatdariya zilam re rewatî daye qezençkirin. Zilm û mêtîngeriya bipergal re zilamê ku xwe hêz dibîne, dewletê rêvebi ye. Her zilamê ku ji derveyî vê maye jî diber rêvebirina malbatê de hatiye peywirdarkirin, kevneşop û hiqûq li gorî wê hatiye çêkirin. Zilamê malbatê ji viya tê. Zilamê ku sermayê di destê xwe de digire, dema xwe ji bo reyîstiya tevahiya civakê dide pêş dewlemendê biçûk jî reyîstiya malbatê ya dendika civak û dewletê çêdike, girtiye.

Ji demê derbasbûyî heya roja me di cîhanê de ji dervey hêza dewletê ti hêz mirov-mirovahiyê ji hemû mafên xwey ên xwezayî û bingehîn bifeqîr hiştinê re mêtînger kiriye, biçûkxistiye, bê azadî hiştiye, tunekiriye, hemû cûre bêmafiyê û dijwariyê li ser mirovahiyê ferz kiriye nîne. Lê di aliyê din de li tevî van hemû xirabiyên ku kiriye jî, ti hêz biqandî dewletê rewa nîne. Dema dewlet jêdara tevahiya nebaşî ango xirabiyane, çawa dibê ku ev qas xwe dikare rewa û mafdar bike? Divê herî nakokiya kur ev be!

Di dîroka mirovahiyê de hemû şerên zalim û bixwîn, binavê dewletê parastin-avakirin-belav kirinê hatiye kirin. Di her şerekî de bimilyonan mirov mirine, birîndar bûne, axên xwe terikandine, birçî û tazî mane, êş kişandine. Bi navê çi? Bi navê dewletê! Bi navê hırsa qismekî ku îxtîdarê di destê xwe de digre mezin kirina ıxtîdara xweye! Encax tişta herî biêştir jî ew e ku rewa dîtina ev şeran e ji aliyê gelan û civakanve ye. Baş e ev çawa dibe? Hem dê mexdurê tevahiya şerên gel û civakêbin û hem jî dê seknekî şerên mafdar bibîne bide nîşandan. Her çiqasî wek nakokiyekî were dîtin jî, dema mirov li asteya kolebûna gelan û civakan dixe di rastiyê de dibe rewşekî xwezayî were pêşwazîkirine.

Bi civakê ew qas dane bawerkirin ku dewlet, wî diparêze-parastiye-xwedîkiriye, ji lewra jî hatiye rewşekî ku negengaze heyîna xwe bêdewlet bihizire. Civak xistine nava rewşekî ku nakare jiyana xwe bê dewlet pênase bike û bimeşîne. Spartekên vê zêhniyetê dîsa diçe heya koka malbat ê. Pergala baviksaleriyê ku jinê dagirkiriye, bêşexsyet kiriye û bênasname hiştiye, jinê ew qas bêçare û bêparastin hiştiye ku li hember jinê rizgarkerekî tene bûye zilam. Pênaseyekî nû a jin û zilam pêşxistiye; jin zayendeke belengaz, pêdiviya xwe biparastin û xwedî kirinê heye(?) zilam jî zayendek jinê diparêze, himê dike, xwedî dike, berpirsyariya wê dike, hêz û îxtîdarê di destê xwe de digire ye(?) dema jin destbi hizirînê dike jiyana xwe bê zilam nahizire. Civak jî xwe û jiyana xwe bê dewlet nahizirîne. Ev şêwazê hizirandinê koletiyê hîn zêdetir kur dike. Koletiya civakî her kur dibe îxtîdara zilam jî bilindtir dibe. Di asteya pergalî de digihije împeretoriyê.

Bêguman her timî şer û raperînên jin li hember vê çerqa mêtîngeriyê çêbûye. Gelan jî biheman şêweyî şer kirin e. Encax bûyera îxtîdarê, zilmê û mêtîngeriyê çêdike, ji ber bi kokdarî nehatiye lêpirsîn kirin û derbaskirin serkeftî nebûye. Ji ber ku heyraniya îxtîdar-dewletê hertimî hatiye parastin. Ketine nava xwe xapandinekî ger dewletekî sosyalîst çêbibe dê ji jinan re, gelan re azadî, wekhevî, dadwerî bîne. Hal bi hal di cewherê dewletê de îxtîdar, di cewherê îxtîdarê de jî dagirkerî û zilm hebû. Bûyerek ku di aveyna (maya) xwe de mêtîngerî û zilm heye dê çawa azadiyê bizê?

Her tevger û têkoşînekî demokratîk-sosyalîst ku paradîgmaya dewletperest derbas nekirin, berevajiyê vê dewletperestî-îxtîdarperestiyê çêkirin. Dûrî anîna demokrasî, azadiyê ketine. Bi vê şêweyî hêviya azadiya milyonan jî şikînandine. Hêviya ev qas mirovên pir ku şikestibû rûn li ser nanê pergala fînans a kapîtal ku herî asteya pêşketî a pergala desthilatdariya zilam e daye.

Fînansa kapîtal sînora dawî ya pergala desthildariya zilam e ku 5-6 hezar sal gihiştiyê ye. Şêweya wê ya herî pêşketî, belavker û sazî bûye ye. Cewherê wê dispêre wekî berê niha şeş hezar salan derewan, dekudolap, talan, zorê ango mêtîngeriyê. Lê şeklê ku ew gihiştiye rê û rêbazên hîn zêdetir zirav, hîn eyardar, hîn cihêtir e. Di vê wateyê de dagirkerî hîn zêdetir kurbûye, koletî hîn girantirbûye. Heceta têkoşîna bindestan azadî, wekhevî, dadwerî, aşitî û demokrasî, bûyerên ku ji aliyê desthildaran ve hîn zêdetir hatine bilêkirin in. Ew nirxên ku bindest bi ked û xwîna xwe çêkiribû, di deve desthilatdar ku derew vedireşe de wekî ziviriye peyvên bijehr. Azadî, bûye azadiya her tiştê ku desthilatdar dixwaze bike ye. Di pêşxistina şer de azad e. Kuştinê  de azad e. Tecawiz kirinê de azad e. Firotinê de azad e. Pêşkêş kirine de azad e. Di girtina bin çavan û kontrol kirine de azad e bes ku tenê weke kesek tevbigere. Di vexwarina ereqê de, tiryakî bikaranînê de, fihuş kirin-dayîna kirinê de li hember kesekê ti berpirsyarî, rêz-hezkirin nejiyînê, dixwaze di kolanan de, dixwaze li ser ziblê (çop), dixwaze li ber derî razan û mayînê de, bi kurtasî çi dixwaze, çawa dixwaze bijî azad e. Tene binavê civakê, binavê civakbûnê bila tevnegere. Azadî, wekhevî, demokrasî û aşitiya desthiladar jî li gorî van krîterane. Ji ber vê çendê bi qandî ezezî bûye, ew qas jî ezezîtî pêşxistiye û daye kirin jî. Biqandî bûye tekel ew qas jî tekelbûn çêkiriye ango pêşxistiye. Bi qandî yek bûye tîp ew qas jî yek tîp jî kiriye. Civakbûn ku renkdarbûnê, dewlemendbûne, cihêbûnê bi belavkirinê ve di derdora şexstiyet ku heya atomên xwe hatiye parçekirin, dejenere bûye jiyanekî bê rih, nezindî, bêreng  û monoton hunandiye. Ew keriyên ku ji pêşnûmeyên mirov çêdibe bi vî şêweyî girtiye bin kontrola xwe, meşandiye.

Desthildarê bêqusir, bêyî ku destê xwe ji ava germ têxe ava sar hemû dewlemendiyên cîhanê dixe bin çavderiya xwe de. Cîhanê bizivirandina gund ve dixwaze bibe împaratorê gund jî. Li her deverekî holding an avadike. Sermayeyê ji xwe re diherikîne. Ji xwe re keriyê mirovan ên birçî, xêzan û feqîr çêdike ku mihtacê xwe bike. Girêdanbûn ango koletiya gelan bi riya birçîbûnê ve pêşdixîne. Serdestiya xwe biçêkirina kombûnên bîst û çar saetan mîdeya xwe dihizire, ajoyî, bêşexsiyet re bihêz dike. Bi pereyan hikumetan û dewletan dikire, dewletokan avadike. Bi pereyan îxtîdarên alternatîf çêdike û darbe dike. Yê bi pere aniye ser îxtîdarê bi qandî li gorî berjewendiya xwe bikartîne, piştre jî darve dike. Mînaka Sadam di vê mijarê de pir balkêş e. Bi pere mirov difroşe û dikire. Pere, pere, pere, pere di her wateyekî de rih, mejî, wijdan û karekterê fînansa kapîtale. Pere û pişt wê re jî serdestî!

Pere dinya yê birêve dibe. Xwedê pereye. Pere her tişte. Her tişt bûye pere. Kes bûye pere, jin bûye pere, civak bûye pere. Her tişt bûye meta û ketiye gerê. Divê mirov bipirse, di kîjan wextê dîrokê de mirovahî ev qas ketiye-hatiye xistin? Di kîjan demê dîrokê de mirov ji bo pênç qiruşê pere rumeta xwe firotiye? Di kîjan dema dîrokê de jin ev qas bûye sermaya ger ê ya bingehîn ji bo bazaran? Ti caran! Belê, ti caran!, ev mirovahî ev qas ketîbûn nejiya ye. Jin ticaran, di vê pileyê de neketiye. Ticaran, bi qandî vê demê jin, di vê asteyê de nekiriye amûr ji bo arezûya îxtîdara desthilatdar. Fînansa kapîtal ku desthilatdariya zilam a bêqusûr e, di çêkirin ango avakirina cîhana desthilatdar de jinê bêsînor bikartîne. Bi ew jina kiriye meta re jin, zilam û civakê digre bin kontrol ê. Viya jî li gel hest û ramanên jinê beden û zayendîtiya wê jî bi dagirkirinê re dike. Ji her parçeyekî bedena wê re fiyetek dide. Wekî xwarin, vexwarin û tiştên din difiroş e. Dema seyare difroşe fizîk û zayendîtiya jinê bikartîne. Wekî ne seyare tê firotin, jin dê bê firotin. Gava reklama fêkiyek dike li dewsa e, ji şampuan zêdetir reklama tişta ku ji jinê dixwaze bike refdarên jinitî dike ango dide reklama fêkiyê bike zêdetir eleqeyê li ser dev-lêvê jinê kur dike. Dema reklama şampoyê dike jî heman tiştê dike. Adeta tişta tê gotin ev e; her tişta ku em reklama wê dikin wisa ferz bikin ku jina li hember we ye. Wiya wekî ku hun jinê dixwazin, bixwazin. Wekî hun dixwazin jinê xerç bikin, xerç bikin. Dest dayîna wê tişte, xwarinê, xwarinê, wekî hun deste xwe bidin jinekî dê zewq bide we. Şêweya reklam û peyama naveroka dîtinî ku dide di temaşavanan de rêvebirinekî ruhî û derûnî pêşdixîne. Li gel viya jinê bikirina tiştan ve zayendîtiya civakî kur dike. Jina ku mirove diavêje dervê hemû nirxên mirovahiyê. Biçûk dixe, dizivirîne malzemeyekî pêşkêşkirinê. Ew fiyetê dide seyare, xwarin, vexwarinê dide jinê jî. Di rastiyê de her du jî derdixe firotinê. Yek girtin biyê din re wekhev tê girtin. Reklam bixwe weke amûrên berhema bîrdozî ya herî bihêz ya pergala fînansa kapîtal herî berhemeke bîrdozî ya giran û bibandor çêdike.

   Fînansa kapîtal zayendîtiya jin weke afyonek bikaranînê re hem ajoyên jin û hem jî yên zilam sor dike û li gorî ku dixwaze jî şêwe dide wê. Wekî ku Rêber APO dibêje ; fînansa kapîtal, ji bo jin bigre bin çavderiya xwe zayendîtiya wê bikartîne. Dê çawa evîndar bibe, çawa bijî, çawa hez bike tev yek tîp dike. Bi riya jin îxtîdara civakê armanç dike. Rasenî û cihêbûna te nasnake. Ez çawa diyar dikim tu dê wisa bî, sedî sed dibêje tu dê didestê min de bî.”  ,

Ew jina ku fînansa kapîtal afirandiye, kiriye nesneyekî xerçkirina zayendî. Rihê wê heye lê nîne, mejiyê wê heye lê nîne, hesta wê heye lê nîne, adeta afyonekî civakê dihewîne ango ser hişê xwe dibe. Fînansa kapîtal ew jina ku pêşkêşê bazarê dike weke tîpa jina maqûl ango îdeal lanse dike û her jinekî teşwîqê xwe gihandina van pîvanan dike û hewla pêkanîna viya dide. Cîhaneke biyanî ya sanal ku dûrî cewher û xwezaya jin e jinê dikşîne nava viya, ew biyanîbûna li hember heyîna xwe kurtir dike. Wekî ku pere fetîş dike, ew jina ku fizîka xwe bi jinitî pêşkêş dike-bikartîne jî fetîş dike, riya diçe dewlemendiyê weke hilbijartinekî tene ji jinê re ji dervey xwe bazarkirinê alternatîf nasnake. Ji jinê re, biqandî ku bûye meta re ‘maf nas dike’. Yan tu dê wisa bî, yan jî tu dê birçî bimînî û  bimirî.” Dibêje.

Qey bi bandor nabe? Helbet dibe! Hem jî pir bandor! Tu hin dinerî jinên ku pereyên xwe hene wekî ew jina ku di reklaman de, sînemayan de, dîziyan de dîtiye, xweşa wê çûye cil li xwe dike û xwe dixemilîne. Jina ku pora xwe nîne jî hemû xeyalên xwe û utopyayên xwe nezîrê ji bo rojek weke wan bijî dikin, lehnetê li çarenûsa xwe tîne û jiyanê li xwe dike jehr. Dikeve nava hûcreyên dinya ya sanal û diçe. Dema derfet dikeve destê wê wekî ew jina ku di ekran de dibîne li xwe dike û xwe dixemilîne. Modelên pora xwe dişibîne ya wan.  Hewl dide tevger û nêzîkatiyên xwe, mîmîkên xwe, zimanê xwe yê axaftinê wekî yê wê bike. Dikeve nava hewldanekî ku şehwet bar bike li nêrîna xwe wekî ew jina di ekran de.

Fînansa kapîtal medyayê pir bibandor bikaranînê re jinê digre bin kontrol e. Jin, dikeve nava hizrekê ku ka dê çiqas bişibe ew jina di medya de dibîne, dê ew qas jî bikare zilam tesîr bike û bibe xwediyê wî. Ango, metabûnê bijinê vê dide têrkirin. Ew îcada pergalê wekî ayîdê xwe, weke bûyerekî pir xwezayî ye dest digre, bawer dike.

Di cewher de ew jina ku texlîta jina di bazarê de dike, ew jina ku di lêgerîna weke wan bûyînê dene jî bûne meta. Ji ber ku heman lîstokê ew jî dinava qada taybet de dilîze.

  Ew dagirkeriya li ser jin û zayendî ew qas hatiye rewşeke tirsnak ku pornografî jî niha bi azadiyê re wekhev tê destgirtin. Bi şêweyekî ji raman-hest-ji bûyîna rastiya mirov ew qas dure ku bêsînor ajo pêşxistin, bêkontrol û bêexlaq jî weke azadiya zayendîtî tê têgihiştin. Evîn ku weke pîvana herî pêşketî, afrîner, biberhem, herî enerjiya parveker û bi erdeme ya mirov e,  niha ketiye rewşekî tunekirina zayendîtî, ramanî, hest û ruhî. Evîn, ziviriye rewşa kunên reş ku enerjiya jiyanê dimêje-xilas dike.

Di ti demênên dîrokê de rewabûna dagirkeriya zayendîtî û xerçkirina wê ev qas bi derewa evînê ve neketiye qonaxake tirsnak û jêrevîn.

Dewletên fînansa kapîtal, ji bo îxtîdarê jî kontrol bike jin weke çekek bikartîne. Mînaka Clînton gelek balkêş e. Dema Bill Clîntonê ku fînansa kapîtal birêve dibir ji dervey çavderiya Îsraîl derket, bi skandala Monîka re yekser girte bin kontrole. Di cîhanê de, di herêmê de mînakên wisa pir in. Pergal her kesekî ku ji dervey pergalê derdikeve û dixwaze bigre bin kontrole biriya jin rê digre bin kontrolê.

Bi ew çanda rekabet a dibin kontrola xwe de pêşxistiye re, şîdet û îxtîdarê diafrîne ango çêdike. Dikeve nava hemû şanikên civakê. Dikeve nava cîhana raman, hest û rûhî ya mirovan, psîkolojiya wan diyar dike, şêwe û alî dide têkiliyên wan ên civakî. Belku yekem care îxtîdar ev qas ziviriye organîzmayekî zindî û gelemperî. Ji bo destnîşankirina asteya gihiştiyê jî jê re tê gotin biyo-îxtîdar jî. Ango îxtîdarekî zindî-dînamîk-îxtıdarekî di herî şanikekî biçûk ê jiyanê de heyîna xwe dide nîşandane. Îxtîdarekî tevahiya enerjiya jiyanê ya xwezayî dimêje-xilas dikeye. Îxtîdara ku jinê û ew nirxên wê yên komînal a afirandiye dikuje ye. 

Fînansa kapîtal her tiştê digre bin kontrola xwe re teşe didêyê. Ger neteweperestî dê pêşbikeve jî dê bixwe pêşbixe û dê di kontrola wî de pêşbikeve. Ger dê olperestî pêşbikeve jî dê bixwe pêşbixe û kontrola wî de pêşbikeve. Ger dê zanistî pêşbikeve jî dê bixwe jî pêşbixwe û di kontrolê pêşbikeve. Ger dê zayendîtî pêşbikeve dê bixwe pêşbixe û di kontrola wî de pêşbikeve. Jixwe bixwe van bûyerên li ser serê mirovahiyê pêşdixe. Ji bo vê jî pêşxistina wî jî berdewam dike. Dema li gorî karê wî be ango berjewendiyê wî be neteweperestiyê bikartîne, olperestî bikartîne, dema li gorî berjewendiyê wî jî be zanistiyê bikartîne, dema li gorî karê wî be jî zayendîparêziyê bikartîne.

Bi vegotina xwe ya din fînansa kapîtal, bêy ku sînorên exlaqî nasbike rewşa madîbûna zekaya analîtîk a bêpîvan pêşdikeveye. Felsefeya îxtîdara zilam a çav birçî “an tu dê bibî ya min an jî tu dê bimirî”  a hatiye ziman û ziviriye çalekiyê ye.

Helbet ev bîrdoziyekî neyê derbaskirin, pergalekî neyê hilweşandin nîne. Ew tiştên ku jin afirandiye û kiriye nirxên mirovahiyê ên mayînde, li kêleka ev derewên pergal afirandine, ew berhemên ku biderewan hatine strandin de, nirxekî kokdar û bêcur vedibêje. Ev derew bêy ku rê ji ti şikê re cih bihêle nirxên ku bibe welatê rojê ya mirovahî bêrî dikeye. Û parastina van nirxan, pêşxistin û têkoşîna zivirandina ji bo pergala civakek mayînde ev ji 30 salan zêdetire Tevgera Azadiya Kurdistanê û Tevgera Azadiya Jinên Kurdistanê ku ji nava vê tevgerê de derketibû dide. Rojhilata Navîn a ku ji mirovahiyê re, civakbûnê re, mirovê azadi civaka azad û ji jiyana azad re derguştiyê dike, îro ew zaroyên xwe yên di himêza wê de çêbûne-mezinbûne, bi dildariyên azadiyê re û şerê azadiyê re ji xwa xwe ya kur şiyar dibin.

Jina demê ya nehatiye nivîsandin, ji rojhilata navîn destpê dike û ruyê erde ji jiyana azad re vekir. Hîn li piştre ji aliyê îxtîdara zilam ve ev jina ku li ser wê hate beton kirin, bi têkoşîna jina azad a Kurdistanê ve ji nûve za û berdewam kirina ji bo zêdekirina zayîna xwe çêdike. Û ev jin ji nû de ji Rojhilata Navîn destpê dike îdaya rûyê erde ji ew tarîtiyê rizgarbike û wergere ronahiyê dideyne holê. İsrar di felsefeya mirovahiyê de dike.

Civaka ku bi jinê re hatiye xistin, encax û encax bi jina azad re bilind bibe. Nirx bidest bixe, bigihije erdemên mirovahiyê û mafên xwe. Jina azad bûyî, bixwe re dê civakekî azad bûyî biafrîne.

Coxrafyaya Rojhilata navîn hem herî bedewîbûnên mezin ên dîroka mirovahiyê, rûmeta wê jiya ye û hem jî herî kirêtîbûnên xwe yên mezin, eybên xwe biheman şêweyê jiya ye. Encax, Rojhilata Navîn, dibe ku ji her demê zêdetir hemû kirêtiyên xwe yên herî mezin, şerm, nebaşiyên xwe bi binxistinê re, hêjayê herî xweşîkbûnên mezin jiyan kirine ye. Mirov û civaka rojhilata navîn, heke bikeve nava têkoşîna derbaskirina zayendîparêziya civakî, têkoşîna azadiyê pêşbixînê, dê rûmeta xwe bikare qezenç bike, hemû astengiyên ku li pêşiya bi rûmet kirina rojhilata navîn hene yeku yek dê ji holê rake. Têkoşîna azadiyê ya zarokên vê coxrafya yê dane ev rastı ispat kirine. Derxistiye holê ku têkoşînekî dispêre bîrdoziya azadî, demokrasî, aştiyê garantîkirina azadiyê.

Fînansa kapîtal herî zêde bi dîroka Rojhilata navîn ve, çanda wê ve, mirovê wê ve, civaka wê ve, jina wê ve lîstiye. Dawî li van lîstokên kirêt û derveyî mirovahiyê, xirakirina ew xefkên hatine çêkirin, xirakirina plansaziyên qirêj ên pergala fînansa kapîtal ku şêwazekî herî sinsî, dekudolap pêktîne, bi tevlîbûn ji têkoşîna azadiyê re, bidestekbûnê re dibe. Bi zayendîparêziya civakî derbaskirinê re bibe. Ev rastiya ku ziman û çaliya jiyana azad e ji her dêmê zêdetir heyîna xwe sotînerbûna xwe dide hesandin.

Besê Şîmal