LI KURDÎSTANÊ ÇAVKANIYA HUNERÊ TÊKOŞÎNA PKK’Ê BIXWE YE

Pêwîste bersiv ji çand û hunera ku têkoşîna rizgariyê derxistiye holê re were dayîn. Ango qandî eleqeya xwe bi şoreşê re heye, huner jî têgiheke û em dikarin derfetekî ji vê çalakiyê re  bidin nîşandan. Em behsa têkiliya vê bi polîtîkaya şoreşê re dikin. Em qala derketina PKK û têkiliya wî dikin. Ji niha ve pirsên PKK û çand, PKK û exlaq derketiye holê.

Bêguman em dê danasînên wiha cûda jî bikin. A niha jî ez li ser danasînek dihizirim. Bi were di nava hewaya sihbetek wiha de ez bawerim ku dikarim ji were viya bidim xuyakirin; çalekiya mirovan ji bo ku di bin bêwijdaniya qaydeyên xwezayî û civakî ya cûreya mirovan de, jiyana xwe ya madî çêbike ew zehmetiyên rûbirû dimıne, xizanî û êşan kêm bike ye. Em bal bidinê, ev çalekî çalekiyekî afirandinê a xweserê mirovan e.  

Mînak, tê gotin polîtîkaya hunerê, lê ev ne di wateya ew hunera ku ez behs dikime. Dibêjin hunera aborî, lê ev huner jî ne ew cûreya ku em diyar dikine. Di vê mijarê de, polîtîka, aborî piranî di bin qaydeyên din de dimeşe. Jiyana civakî ye. Huner hinekî din cûdatir e. Huner; di têkoşîna polîtîk, têkoşîna aborî de heta di têkoşîna bîrdozî de ji bo li hember ew zehmetiyên ku rûbirû dimîne, kêmasî, tengasiyan, ji pêdiviyên rakirina êşan û hilbêrînerên ji bo pêdiviyan derketiye holê, bidin naskirin e. Heke em stranekî hildin dest, em li çanda stranên xwe binêrin, hilbêrînerek ku ji bo bi dengê li hember zehmetiyên civak û xwezayê derketiye ye. Hin stran rê li ber coşî û kêfxweşiya me vedike, awaz (ezgî) jî, êşa me bi deng bi wate dike, bi wan qêrîn vedike, bi vê re jî derman ji êşa me re dibe. Heman tişt ji bo cure hûnerên din re jî derbas dibe. Mirov dikare leyistik, cûreyên wêjeyên nivîskî, peyker, wêne, cûreyên wejeyê jî wisa binirxîn e.

Li cihên têkoşînên mezin tên dayîn, zehmetî û êşên mezin tên jiyîn. Ji lewra jî berhemên hunerê yên mezin derdikevin holê. Cûreyên êş û zehmetiyan cûreyên hunerên xwe jî diafirîne. Lê hunera ku em li vir divê têbigihin, bi temamî karê mirova ye. Hem jî ne karê têkoşîna polîtîkaya mirova ye. Polîtîka, li derekî, pêvajoyekî dîrokê ya jiyankirina li gorî felsefeya materyalîst a diyalektîk a civakê ye. Hinek jî zanyariye. Polîtîka wek ilm dişixûle, ne wek hunerê. Tenê wek ilim karîger dibe. Dîsa aborî ne wek hunerê, wek ilmê tê bikaranîn. Di navbera zanist û hunerê de ciyewazî heye, lê ne dijberê hevin jî. Huner teqes ne zanîst e. Di eslê xwe de huner li devreyê zanîstê, di wateya din de arîşeyek (olgu) ji ilimê wirdetire. Heke em vê şîroveyî di warê bîrdozî de hildidin dest, huner ne bîrdoziye jî; qadekî ku li devreyê ilim û bîrdoziyê dimîne ye. Mînak, têkoşîna PKK dimeşîne dispêre sosyalîzma zanîstî; di vê wateyî de şerekî polîtîk a ilmî ye. Di vê wateyî de huner ne şerek e jî. Lê belê, ji niha ve ketiye gelek qadên hunerê. Yanî bandorê li ser qadên ku em dibên ên hunerê ne û qadên hunerê jî vediguherîne. Mesela lêyistika klasîk, êdî rêkûpêka stranê cûda dibe. Encama şoreşgeriya PKK hil dide cidiyetê hem şewqdan, hem jî veguherandinê dijî. Min li derekî xwendibû, niha nayê bîra min, lê wiha digot; huner, nîşandana çalekiyên mirova ye, veguherandina wê ye.

Hinek dibên pêwîste vebeyîn (yansima) hebe, hinek jî dibên pêwîste veguherandin hebe. Li ba me jî, bigiranî di aligirbûna veguherandinê de êdî zelal in. Em di wê baweriyêdene ku tenê bi vebeyînê re divê besbûn nebe, pêwîste di emeliyatek afirînerî re bê derbaskirin. Ji ber vê yekê jî pêwîstî bi veguherandinê heye. Li ba me, veguherandina şoreşgerî ya di qada hunerê de, rastî veguherandina huneriyê tê. Ji bo Kurdistan hunerek şoreşger, hebe tinebe tê vê wateyî; em di pêvajoyek têkoşîna rast de derbas dibin, em dibin rêbertiya sosyalîzm a zanîstî de dimeşin. Ev, wek polîtîk û leşkerî zanîstê jî zehmet dike. Ev jî têr nake, pêwîstî bi xwe gihandina hunerê tê dîtin. Ji lewma jî divê huner bê afirandin.

Lê dema em dibên “pêwîste hunera şoreşgerî bê afirandin”, em diyar dikin ku bi serê xwe qadekî şer e. Afirandina wê dê hem teorîk be, hem jî pratîk be. Afirînerê wî,  bi qandî  zagonên pêşketinên jiyana şoreşgerî a leşkerî û zanistî, bîrdozî-polîtîk dîqat dike, divê li ser pêşketina hunerê jî serwer be. Ez hozan û hunermendên me dihizirim. Ji van hemû zagonan bêxeber in, jixwe pêwîstî bi lêkolîn kirinê jî nabînin. Berhema ku ev hunermendên mijara gotinê derbixin jî, dê tam berhema çalekiyekî amator yan jî ecemiyek be. Helbet ev jî bes nake. Bi vê rêbazê xebat birêvebirin dê koma hunerek profesyonel dernakeve û wê pir paşde bimîne. Jixwe wisa ne jî.

Nexwe, em ji pêwistiya hunerê re dibêjin “erê”. Ez di jiyana xwe de jî mînakên vî dibînim. Li gorî min şoreşgerek pêwîste xwedî taybetmendiyek hunermendî be jî. Di şoreşgerek de aliyê hunerê, aliyê bedewiyê ye, hunermendiya afirandina bedewiya kar e. qaydeyekî vî jî heye. Mînak, bicih anîna qaydeyên têkoşîna polîtîk, ango çûyina li gorî zanista wê girîng e; têkiliya vî ya bi hunerê re jî, karê xwe wekî vegotina stranê bimeşîne ye. Dema behsa meşandinek delal dikim, ez qala balkişandina xweşikbûnê dikim. Lewre, civaka me, zêdebarê naveroka zanistî, li gorî çalakiyên hunerî ya ji çav û guh re xweş tê dikeve hereketê. Ji ber vê jî, pêwîste aliyê hunerê, aliyê hunermendiya şexsî, hûrbûn, aliyê bedewiya wê binpê neke. Şoreşgerek ji çalekiyek çors derbikeve, ziraviya hunerî, lê pêwîstiya meşandina bingeha zanistî derdikeve holê.

Weke hîn kurtir jî, ji pirsgirêka huner a em dixwazin di partiyê de pêşbixin re, bi taybetî jî em qala pirsgirêka huner a ji bo milîtan dikin. Ji vê re girîngiyek zêdetir tê xwestin. Pêwîste balbikşînin aliyê hunerî ya çalekiya şoreşgerî. Baldarbûna aliya vî; divê em bizanibin sûd ji folklorê bigirin. Ew e ku sûd girtin ji wêneyê ye, ew e sûd girtin ji muzîkê ye, peykertiraşî û hwd. Ew e ku sûd girtina ji şaxên din ên hûnerê ye. Ya rastî, tê wê wateyî ku mirov xwe wekî stranbêjek, wek wênesazek, wek e peykertiraşek, weke wêjevanek xwe bikaribe zirav bike. Heke em bikaribin aliyên wan a pêwîst bipêşbixin, wê milîtanê şoreşger, aliyê xwe yê taybetmendiya xwe ya pirsgirêka li Kurdîstanê bipêş bixe. Heke pergala tevgeriya ku wekî stranê ji guh re xweş tê rast bike, wê bibêjin “çalakiyek pir xweş kirin”. Ev aliyê hunerî ya çalakiyê ye. Şêwazek bandorê li ser hunerê kiriye heye. Wek pêwîsti dikir lê bide, lê daye. Ji bo gerîlayê bi hêsanî stranek dikare bê derxistin û wê vî stranî heq bike.

    Li ser berxwedana zindanan gelek helbest û stran hate gotin. Çalakiya zindanê çalakiyekî stranan heq dikir bû. Ji vî çalakiyî berhemek hunerî tê afirandin. Ji serhildanek mezin berhema hunerî derdikeve holê. Heta demek wêne jî derdikeve holê. Sibê dikarî peyker jî çêbikî, berhemên muzîk ên pêşketî jî derdikeve. Gelek gelek berhemên awaz, gelek opera û wêjeyî jî wê derkevin holê. Niha romana vî çalakiyê tê nivisandin, sibê destana wî jî dê bê nivîsandin. Çalakiya PKK’ê, bigiştî çalakiyek hunerê ye. Çalekiya PKK’ê ji bo Kurdîstanê qadek hunerî ye, çavkaniya wê û hemû taybetmendiyên hunerê di nava xwe de dihewîne. Di Kurdîstanê de hunerek bê PKK’e miriye, ji yê heyî re jî, mirov nikare bêje huner e. Hunera Komara Tirkiye yê tevgerek dagirkirinê ye. Hunera Komara Tirkiye yê, a birjuwa, tevgerek kevneşopiyên li Kurdîstanê, fetisandina çalakiyên gel, helandin û a tunekirinê ye. Ango huner miriye. Nexwe, derketina PKK’ê, serhildana hunerê ye. Çavkaniya hunerê ye, avêtina bingeha wî ye. Bejindayîna dildayîna hunerê, dana giyana hunerê ye. 

Di vî wateyî de huner, girtina wê rihî, teşe dayîna wî ye. Mesela çalakiya gerîla deng dide, vî dengî veguherîne stranê an jî wêne, wergerîne peykerê. Heke çalakiyek vî dengî dabe, divê hilbêrînera hunerê ji wir bikaribî derbixî. Mînak, divê bikeve wêjeyê. Ewqas mînakên pîroz, jiyana derxistina asîmanan û serhildan hene ku, divê teqes van hestan birijînin ser helbestekî, divê em serpêhatiya wê binivsînin. Pêwîste em van bikin roman, heta bikin destan. Wêjeya nivîskî wisa derdikeve holê. Divê wêje di vî xalî de bikeve tevgerê.

   Di van mijaran de erk pir bisînor tên bicih anîn. Em di mijara pêkanîna hunera şoreşgeriyê de bi kêmasî nêzî wezîfeyên xwe dibin. Jiyana me, jiyanek vexwendina hestan e. Êş, jan, neçarî, hêvî, aşt kirin, acizî di şênberiya PKK’ê de ew ku tên jiyîn ew qas esîle ku divê teqez wateya erênî de şewq bide hunerê. Xezîneyek dewlemend a hunera şoreşgerî heye. Pêwîste bi sedan pirtûk, stran, wêne û peyker bên çêkirin ango pêşxistin. Ew qas nirx ketin bin axê, heke ew di bin axê de birizin, ev ji aliyek ve wê bişibe xiyanetê. Heke hunermend di vî mijarî de rola xwe bişênber nelîze, wê xiyanet li çavkaniya xwe bike. Ango hunermend jêdera xwe nabîne, ne girêdayê sedaqeta jêdea xweye. Ji lewra jî berovajiyê jêdera xwe dikeve.

Divê di wateya rexneyê de aliyên nebaş û aliyên paşverû yên êşên hatine jiyîn di warê bûna îbret ji hûnerê re bê nîşandin.  Kirêtî jî derketiye holê, neheqî jî derketiye holê. Mirovên ku KT’ê (TC) zumla xwe li ser daye meşandin, pêkanînên xwe yê hovane li ser daye meşandin, yê xistiye û hêviyên wî şikandiye heye. Ger mirov vê di hunera rast de bide nîşan, ger di vê de serkeftin bikeve dest, dikare bibe namzetê xelatên Nobel û polîtzer ê. Jiber drameke mezin a mirovahiyê û şerê wê mijara gotinê ye. Ger huner rista xwe têr bilîze, dikare ji alema hunerê re  hinde berhemên herî binirx bên xelat kirin.

Kurdîstana ku xwe di şoreşê de afirandiye, rastiya Kurdîstana ku xwe di hunerê de afirandiye. Heyîna Kurdîstana ku xwe di hûnerê de afirandiye jî, tê wateya xwe gihandiye asta mînakbûnê û heta xwe gihandiye asteke serkeftî. Divê perspektîfa hûnerê ya ji bo Kurdîstanê mirov li ser vê bingehê bigre dest. Yên jixwe bawerin, di serî de jî milîtanên partiyê pisporên rast ên vî karine. Ji mîlîtanên partiyê zêdetir hunermendin pispor dernakevin. Hîn ji niha ve bi amatorî be jî, çalakiyên me yên hunerî û çalekiyên me yên mîlîtanî di nav hev de ne. Heya ji heman kesayetan  jî tê.  Ev xwezayî ye jî.  Hunereke ji milîtanbûnê qût dibe lihevkirinê (uzlaşma).

Hindek çalekî û şexsiyetên ji şerê şoreşgerî yê Kurdîstanê cûda, çi eleqeya xwe pê re nîne hene. Li Ewrûpa li gorî kêfa xwe diçin. Bila ev her bibêjin “Dilê me agir, çavên me her tiştî dibîne”. Hozanên mezin, wênesaz, wêjevan, bi çav, guh û bi denge xwe ve mahîrin. Ji me mirovên wiha mahîr derdikevin holê. Ji ber ku dilê mezin, teqes  dilê şoreşgerane; çavê mezin, çavê şoreşgerane. Li Kurdîstanê tu çav, wek çavên şoreşger rastiyê nabîne, tu deng wek dengê şeroşegerek  derdixe xweş nîne. Divê dilê hunerê ji bo şoreşê bavêje, guhên wî/wê şoreşê bibihîze. Divê hunermend bi jêdera hunerê re bibe yek ku, bikare bibe hunermend. Pêwîstiyek din a hunermend ew e ku, pêdiviya gihiştina qepasîteya teorîk e. Divê fêrî lêkolîna hunera gelên cîhanê bibe. Ev pir pêwîstin. Heke ev tunebin wê amatoriyek bijîn. Ji bo ji amatoriyê xilas bibe teqes divê, ji pêşketinên hunerî ya gelên cîhanê, ji hin wesfan sûd bigre, ji bo qebiliyet qezanc bike . 

Di Kurdistanê de derketina dînamîzma şoreşgerî; jêderek girînge ku ji bo valetiya huner an jî ew vebûna ku di huner de çêbûye ji bo bigre ango çareser bike. Hunermend qebiliyetên xwe bikar tîne, dikare hin berhemên ku berhemên girîngin derbixin holê. Zayîna hunerê, vejîna hunerê bi temamı bi pênaseyekî wiha re gengaz dibe. Xebatên hunerî yên bê şoreşê hatine kirin, bi serê xwe tu venabêje. Berhemên wêjî yî  hatine çêkirin, hin pirtûk hatin nivisandin, lê kes wê wek hilberînerek wêjeyê hildide dixwîne? Na! Ji ber ku mirî derketiye. Ji ber ku li ser hîmê şoreşê çênebûye an jî ji ber ji çavkaniya şoreşê çênebûye miriye. Hunerek wiha çi aliyê wî yê wêjeyî heye, ne nirxê wî yê wêneyî heye, ne jî nirxê wî yê deng heye. Yê heyî jî klasîk e. karîgeriya xwe ya li hember şoreşê pêknayîne. Korbûnek mezin heye. Nexwe huner, di Kurdistanê de hem di teşe de lewaze, hem jî taybetmendiyên xwe ên klasîk tev wenda nekiriye. Ji lewre jî mirov dikare bibêje huner di  rewşekî wisa deye ku qet nikare rista xwe bileyze.

      Dijmin hunera ku dixwaze bide sepandin jî, gerdûnî nîne; nijadpereste, paşverû û şoven e. Ev jî qirkirinek li ser navê hunerê ye. Yê talan dike, taybetiya wî jî tune dike, hin caran jî qedexe dike. Polîtîkaya qirkirinek a li ser navê hunerê tê kirin e. Lewre eslê xwe yê birjuwayê an jî bingeha netew serdestiya Tirk di wêjeyê, sînema, radyoyê de tê dîtin, her yek ji van ji bo me qirkirine. Ev yek êrîşeke li ser hunerê, lê belê em vî yekî nabînin. Taybetbûna demokratîk a hunerê, taybetiya gerduniya hunerê jî heye. Pêwîste em van jî bibîn in. Lê divê em taybetiyên tunekirin, qetlîanker û xilaskirina ya li ser navê hunerê tê kirin jî bibînin.

      Li hember arîşeya hunerê êrişeke mezin heye. Li ser kartêgeriya hunera li Kurdistanê netewa serdest û çîna serdest mora xwe lê dixe. Vê rastiyê bi baş zanînê re lêkolîn kirin û hurkolîn kirin jî weke wezîfeyekî dev jêneberdan derdikeve pêşberê me. Jiyana gel, ew hunera gerdunî a bi sînor heye bi agahiyên teorîk re û hinek behreyan re kirina yek re, li Kurdistanê dikarin hinek derfetên derketinê di warê hunerê de çêbikin. Di serî de wêje, muzîk û di qadên wêneyê de berhem derbixînin. Van çiqan hem hurkolîn û lêkolîn kirin, hem jî bi têkoşîn kirinê re û her biçe keseyatên hunermend ên profesyonek  re kirina yek, dibe ku rê li ber hinek berheman vebike. Tişta ji bo mîlîtan jî werin gotin, têkiliya şoreşê bi huner re baş çêkirine. Şîara me ya nû wek “ hunermendane” nêzîkbûn, di tama stran de çalekî kirin e”. Divê ji guh re xweş were. Ev taktîk divê li ser bingehên rast were runişkandin, ji pir saf bûna jiyanê ye. jiyan kirina mijara roman û destanan e û mirêsdarbûne. Ev tê wateya ku di curê mirovan de herî çalekiya esîl a derbikeve holêye. Aliyê vê yê hunerî pir mezin e. Heyecan û coşa vê heye. Ev hest tev jêderên bingehîn ên hunerê ne. Divê milîtan bizane ku hêjayî vê be.

Me çi qas nesîbê xwe ji hunerê girtiye? Têkiliya PKK’ê bi hunerê çiye? Kartêgeriya hunera şoreşgerî di Kurdistanê de çiye? Ev mijar tev divê pir dorfireh were destgirtin. Di rastiyê de huner mijareke pir nazike û divê li ser viya pir terwende (titiz) were sekinandin. Lê gelek mixabin ji mijara ku herî pê tê lîstin xilas nabe. Tê payîn ku herî jiyana biyanî ji partiyê re di vê qadê de derdikeve holê. Rast an xelet e nizanim, lê rexneyeke wisa tê kirin. Aliyê xwe yê rastiyê piçek din zêdetir e. Çalekiyên hunerê ango xebatên hunerî dixwazin wekî lîstik lîstinê û xwe têr kirine têbigihin. Ev xapandinek mezin e.    

    Huner kar û barekî şer e.

Bi taybetî jî welatekî wekî me ku di pêvajoya serkeftina neteweyî de, di demekî jiyankirina şerê man û nemanê de, şer, bi giyana milîtan a şervanî pêş dikeve. Bi giyana şervanek, bi canfedayî û bi cesaret hildide dest. Xirabiya mezin a lê tê kirin nêrîna “huner mirov şa dike, rehet dike” ye. Ev, li ser navê huner, xirabiya herî mezin a li hunera Kurdîstanê tê kirin e. Lê mixabin nîşaneyên wiha xeter derdikevin holê. Hunermend, şûna ku kesayetiya şoreşgerî bilind bike, hemû aliyên wî yên milîtaniya şoreşê derxe holê, şûna bipîrozî bide nîşandan wî xûmamî ango şêlû dike. Bi zanebûn dikşîne aliyê rastê. Heke rê li helwestekî “pêdiviya wî bi şahiyê heye, pêdivî xwe jiyandin heye, pêdivî bi ferdiyetê heye” vedike, huner tam bûye çavkaniya oportunîzmê. Bi vî re jî bûye çavkaniya xirabiya herî mezin.

 Huner di şerê damezrandina neteweyî ya Kurdîstanê de, bi taybetî ji hêla hêzên ji derveyê me ve bi talûke tê bikaranîn. Mînak, pêkanînek KOMKAR heye. Hunerê bi şêwazekî birjuwa û wek şahiyê hildide dest. Bi vî re gelek kesan xapandiye, gelek kesan xistiye. Hêvî û bêrîkirinên ciwanan gelek xirab berovajî kiriye. Birastî jî dibin navê wêje û navê hunerê de ekolek pêş dixe. Li Ewrûpa, heya li Sowyetan civakek rewşenbîr a dorfireh, di bin navê qaşo “em bi hunerê re mijûl dibin” polîtîkaya şoreşê,  çi li dijî taktîkên şoreşê ye wî pêşkêş dikin. Hunerek ji şoreşê re girtiye, jêdera xirabiyê ya herî mezin e, çavkaniya oportunîzmê ye.

Birastî jî,  ev qad belku ev  çil sale şixûl dibîne, lê yek ji wan jî, ji bo xilaskirina neteweya şoreşê tiştek nekiriye. Ne gotiye “Ji bo Kurdîstan şoreşek pêwîste”, “divê bi şer be”. Berovajiyê vî her diçe teng dibe, her diçe valakirina naverokê çêdike, ji şoreşê revandin, kişandina nava jiyanek sixte, bi taybetî li Ewrûpa ji hêla hin kesan ve anîne astekî hindik maye bikin mijara bazirganiyê, tê meşandin. Hin kesên di bin navên wekî “Enstitûyên Kurdî de”, “rewşenbîrê girêdayî filan dewletî”, “Di Kurdolojiyê de, kurdologiyê de bipere (maaş) dixebite” ku bi dewletan ve girêdayîne, welatekî wekî Kurdîstan di demekî mirin, man û nemanê de derbas dibe davêjin aliyekî ve. Qet xwe nadin ber pirsên ji bo Kurdîstanê şoreş pêwîst dike, ji bo Kurdîstan berxwedan pêwîst dike, şer pêwîst dike? Ne wêje, ne muzîk, ne folqlor, ne nivikar. Ji bo hemû kar û barên din re jî, kes pirsgirêkê wisa hilnade dest. Zimanê Kurdî zimanekî çawa ye? Dîroka Kurd dîrokekî çawa ye? Wêjeye kurd heye, tuneye? Stranên Kurdî çawan e, çend zaravayên wê hene? Tenê bi van ve mijûl dibin. Em nabêjin qet bi van ve mijûl nebin, lê di roja me de em cihekî girîng bidin van, deyinin cihekî serdest û ji bo wî jî gelek mirova seferber bikî û têxî şûna armancên bingeh ên din, cûreyek ji rê derketinek xeter e. Ewrûpa dibe zemînê vî. Û ev zemîn demek dirêje wisa tê bikaranîn.  

Di encamê de, derket holê ku huner li hemberê xilaskirina neteweyî rolekî nebaş leyistiye. KOMKAR viya heta dawiyê bir. Yek nirxek şoreşgerî dernexist holê. Heta ekolek Şivan hebû, dema bi me re di nava têkiliyê de bû, ji ber hin tişt ji me digirt hin nirxên şoreşgeriyê derdiket; piştî ji me qûtbû, komeleyên dawetan de wek amûrek ji rê derxistin, bu amûrek kêfxweşkirina tîpên birjuwa an jî a tiyakiyan. Heke xwe ji çavkaniya şoreşgeriyê têr neke ango pêşnexe, cihê ku wê huner herê ew der e.

 Ji bo em pêşiya van bigrin, me dest avêt xebatên hunerê. Dema me dest avêt xebatên hunera şoreşgerî, bê guman me got wê di bin fermana rêxistinkirina şoreşgerî û şerê wî de be. Ev nêzikatiyek rast e. Di roja me de gelê Kurd hinek jî bi folqlora xwe li ser linga maye, heta gelekî folklorîk e. Gelekî folqlorîk, ancax dema hinek nirxên neteweyî bûn mijara gotinê dikare xwe li vir diyar bike, ji bo wî cih dide yê. Qandî berxwedanî pêş dike ve, şer pêşdike ve, eleqeya gel bi welatperweriyê zêde dibe. Qandî eleqeya wî bi welatperweriyê zêde dibe, wisa jî eleqeya wê bi folklorê jî zêde dibe. Dema wisa bibe, wê hinek nirxê gelê Kurd ên muzîkê, folklorê, heta helbest, wêje ya wê nirx qezanc bike.  Ji xwe nirx qezanc dike jî…

Di vê wateyî de kar û barên wêjeyê, folklorê an jî xebatên huner baş neyên nirxandin, heke nexin bin fermana siyasetek şoreşgerî ya rast, encamek tam berovajî, ango wê bibe maşe ya hêzên din, bi demê re hêzên din bikeve nava wan, bibe coka bandorkirina riya wan. Birastî jî bi taybetî tevgerên li derveyên me wisa nin. Destgirtina me ya huner wisa nabe. Li ser vî bingehî em dê nêzîkahiya rexneyê binêrin. Ji rizgariya neteweyî re xizmet dike an jî  astengî çêdike? Pîvana bingehîn a li pêşiya wî dê ev be. Pişt re demokratîk e, an na? Ji gel re xizmet dike, an ji nokeran re xizmet dike (îşbirlikçi)? Emê li wî binêrin. Tam bi serxwebûnê ve dibe yek, an jî di bandora hêzên cûdatir deye? Em li vî dinêrin. Giyana şoreşgeriyê dicoşîne, an jî beredayîbûnê pêşdixe? Çavkaniyek ku milîtanî geş dike, an jî çavkaniyek mirov dûr dike ye? Em li vî dinerin. Divê  em pîvanên hunerê wisa pêş bixin.

 Çêkirina kesayetiya PKK’ê bê guman pir bisînor e. Hê têkoşîna me di hunerê de şewq nedaye ango nehatiye nîşandan. Dînamîkên têkoşîna PKK’ê, şerê me bi yê şehîdan re tê meşandin, gelê rakirî ser linga, hê bi layîqî di wêjeyê de, muzîkê, wêne, leyîstikê de nehatiye nîşandan. Di vê mijarî de guhê xwe girtiye. HUNERKOM guhê mirov hişyar kiriye? Ne ku kêm jê sûd hatiye girtin. Hatiye girtin, lê pir çorsu u pir amatorî çêkiriye. Ne wekî ku şêwazek li hunermendek bi hêz nêzikî nîşan da, ne jî wekî ku ew diyar dikin bandor kirin. Bandorkirin pir teng e. HUNERKOM tenê bi muzîk û leyîstikan mijûl dibe. Aliyê vî yê wêjeyê heye. Aliyê nivisandina serpêhatî, çîrok, bîranîn, roman, helbestê pir pêşneketiye. Helbûkî jiyana her şehîdek destaneke. Roja wê/wî heta her seata wî yê şer dibû mijarekî nirxandinê. Li zîndanan û li çiya berxwedanên pir  watedar hene. Berxwedanên bê hejmar ên gel a mirovan hebûn. Yên xizanî dikşînin, îşkence dibînin berxwedanên ji dil hebûn. Di vî mijarî de lehengên bê hejmar hene. Divê ev tev werin dîtin. Çi dibihîzin, çi difikirin, jiyana wan çawa ye? Divê ev bên zanîn, bên ragihandin. Bi rastî jî ji bo her yekê pirtûkekî binivîsînin. Lê divan şert û mercan de nirx em dikarin bibêjin pir kême e an jî tune ye. Li ser ew qas şehîdên me, berxwedanên me çend stran hatin gotin? Heta em bibêjin qet kêm e. Çend şanoyên nû hatine derxistin? Pir kêm. Yên heyî jî pir biamatorî ne.

 Bêguman  bizanîna şoreşgeriya xwe birjînin ango derbasê hunerê kirin, di hunerê de dayîna nîşandan, peywirek mezin a li pêşiya me sekiniye. Ji bo nêzikayiyek bihêz li peywirê binêrin, divê xwedî dilekî şoreşgerî ya mezin be. Her wiha divê xwedî ramanek mezin be. Em li wêjevanên di Şoreşa Fransayê de binêrin; her yek ji wan wek dêwek bûn. Hê jî tên xwendin, ji qada felsefeyê bigirin heya helbestê, ji muzîkê bigirin heya wêneyê, tev wî şoreşî kirin destan. Em li şoreşa Rusya binêrin; Ji sala yekemîn a şoreşê heta roja me bi hezaran berhem dan. Li gel me piranî qelsî di vir de tê jiyandin. Şehîdên me yê ku dilekî mezin heta muyê serê wan, hêzekî ramanê ya mezin, çawa şehîd bûne, raperînvan çawa li berxwe dide, zehmetiyen wan çine? Heke heta dilê xwe vî ne bihîse, mejiyê wî bi vî tije nîn be, hunermendek şoreşger çawa wê dê mezin bibe?

Ez van tiştan ji bo ku hevalên me yên hunermend biçûk bixim nabêjim. Lê dilê wan pir tenge, mejiyê wan pir biçûke. Ev hinek meseleyek çandê ye, mesela berxwedanê ye. Meseleya jiyankirina nirxan heya muyê sere xwe ne. Heke hunermendek ji axa xwe bireve, xwe mehkûmê jiyana birjuwayek biçûk kiribe, di çavên wî/wê de ew jiyan xweş be, ew hunermendê me zêde nikare biafirîne. Heya hin dem dem xwe bi jiyana Ewrûpayê bixapîne û xwe windabike, bibêje “HUNERKOM’ e, em dê xweş bileyîzin, xweş bicoşînin, ji wî kesî hunermendek bi hêz dernakeve. Yê li wir rake ser piyan, bileyîze, yê bê gotin berxwedan e. Li wir berxwedan diaxive, li wir dil, nirxên şer hilbêrînera mejiyê diaxive. Niha kî van nirxan dijî? Pir kêm û ji ber jiyan nake berbi kirêtbûnê ve (yozlaşma) diçe. Ev nayê revandin. Li ser navê şoreşê, li ser navê nirxên şoreşgeriyê bixwazî hin tiştan bibêjî, ji dilê xwe, ji mejiyê xwe te tam nebihîst bi dileki din, tu bixwazî bi mejiyekî din wê bixwazî bijî, revandina bêeslî ne gengaze. Bes tê gotin “têkiliya HUNERKOM’ê têkiliya jiyana kirêt e.” Gengaz e. Ji ber ku dilekî şoreşgerî nîn be, ew şêwaza jiyana kirêt jê nereve. Hela ji ber piranî bi şêwazê jiyana Ewrûpayê mezinbûne, em nikarin ji vir kesek sexlem derxin, dibe ku piraniya wan bibin belayên serê me. Niha hema bêje piranî hunermendên ji şoreşê direvin, tîpên ku dilê wan ji şoreşê re girtî ne. Lewre tîpên kirêt in. Hebûna hunerek wiha bila tunebe baştir e. 

Em dibêjin nirxandin, rexnekirina hunerê, wezîfeya HUNERKOM’ê ye. Pêşî divê em vir wek eniya veneqetandina şer binirxînin. Heta eniyek zehmetirîn, qadek şer binirxînin. Hûn dê serwerbin li ser xwe. Hûn dê bi tevahiya dilê xwe şer bijîn. Hûnê lêkolîn bikin, bibînin. Şoreşgerek bêhna xwe ya dawî çawa daye? Îşkence rojek çawa dide jiyandin? Hûn dê van hemûyan bibîhîzin ku hûn bikaribin di berhemên xwe de çêkin. Lewre huner amûrek, bi dil, hinek jî bi mejî îcra dike. Ne hînbûyî, ne jî hunerek gotinek xweş e jî. Hunera peyva xweş dikeve xîtabetê. Maye ku hêzbûna xîtabê jî, girêdayê paldana rastiya ne. Tenê deng xweşkirin û bikaranîna têlê tembûrê elbûm nayê çêkirin. Hereketên rû û destan ji bo bibe hunermend têr nake. Pêwîste bijî. Ji bo bijî jî, divê şoreşger be. Em ji bilî şoreşgerîbûnê cûda derfetekî din a rastir nabînin. Ne têkiliyek sivik, ne jî têkiliyek kirêt; berovajiyê vê têkiliyek milîtaniyê ya baş pêwîst e. Heke di vî mijarî de dilê we têr bike, kesayetiya we têr dike wezîfeyê bigrin.

Bandoriyên PKK’ê bi awayek oportunîstî bikaranîn talukeye. Yên şer dikin, ji bo ku  jiyana wir kirêt bike şer nakin. Yên şer dikin, bi hindikayî ji bo eniya wêjeya wî pêş bikeve şer dikin. Huner, perçeyek ji neveqetandina jiyanê ye, perçeyek neveqetandina jiyana civakê ye. Çawa ku perçeyek neveqetandina jiyana civakê ye jî, perçeyek neveqetandina jiyana şoreşgeriyê ye jî. Ji bo hûn bikaribin vî temsîl bikin şer dikin. Hûn jî divê hunerek baş çêbikin, ji bo li gorî pêwîstiya bedewîbûna hunerê şer bikin hûnê erk bidin şervanan. Huner, heke di şer de peywira xwe baş bibîne, wê şervan têr bike, bi heybet bide şerkirin. Beranberê hev wê bi awayek dijwar hev bandor bikin. Stranek dikare bide coşandin, wêneyek bedew, îmajek, qeraqterek dikare biafirîne. Hûnê bibêjin di van hemû mijaran de çapa me dibe çi” bêçapa şoreşgerî hunermendiya wî jî bêçap dibe. Ji ber ku hûn ranebûne şoreşek bi hêz, we wî baş nikaribû bijîn, em nikarin qala hunera şoreşgerek a bihêz bikin. Ji ber wisa bû em bi karê xwe bi amatoriyek teng ve rêve dibin. Ev rast nîne? Belê. Têkoşîna şoreşgerî bilind bibe, wê bandor bike.

Hûnê bibîn in ku xebatên bi hêz ên bi wesf û hêjmar de jî niha derdikevin pêşiya me dê derbikevin jî. Îro hema her roj berhemek nû derdikeve holê. Di nava me de an jî derveyê me, êdî kes nemaye li ser navê Kurdîstan ne nivisandiye, xêz nekiriye. Hindik ma ye nivîskarên Tirk jî binivsînin, çêdikin jî. Wek ku mirov nikare qiyasê duh bike herkes dinivîsîne, wêneya wî jî tê xêz kirin, strana wî jî tê gotin, êdî bi sedan pirtûk tên nivisandin. Ev, derdixe holê ku têkoşina şoreşgeriyê çavkaniya çiye. Lê mirov dikare bêje tev di riya rast de ne? Na! Piraniya wan li ser bingeha berjewendiyên xwe ne. Ji bo bazirganiyê ne, pir kêm ji wan bixwe baweriyek mezin didin mezin e, pir kêm ji wan jî bi rastî ji bo şoreşê vê yekî dike.

 Nexwe, dema şoreşger hunerê dinirxîne, pêwîste baş bi çavkaniya têkoşînê ve girêdayî bin. Yên têdikoşin, yên radibin ser linga, yên şerdikin kîne, çi ne, ji bo çi dikin? Bi tevahî çawa dibihîzin, çawa difikirin? Çawa cesaret dikin? Hunermend neçare hinek vê fêm bike, heta neçarin zêdetir fêm bikin. Yê din şêwaz kirina wezîfeyê jî heye. Kêmasiya wî hebe, bêteşe (biçimsiz) be, bê şikil be divê hunermend şikil bide yê, heta divê rih bide yê. Hunermendên jêhatî vî dikin. Niha ji berhemên Şoreşa Rûs em jî sûd digrin. Berhemên me yên bi hêz ên şoreşgerî hebûna, bi rastî wê bi sedan şervan baştir şer bikiriban, bi dilmezinî, şerekî bihunermendî dê (sanatkarane) baştir bi pêş bixistibana.

                                                                                                                                                                                                          Rêber APO