Ji êşkenceya Îmralî re dawî

Sînan Şahîn

Ev nêzîkî deh sale Rêberê me yê ku ji “pergala Îmraliyê re” rû bi rû hatiye hiştin ji pêkanînên herî zehmet re hatiye hiştin. Tevî pergaleke dewleta Tirk a huqûq û ceza, zagoneke ceza û kuştinê heye jî, yek ji van qeydên nivîskî yên huqûqî ji bo Rêberê me nayê bikaranîn. Rêberê me ji huqûqeke yek kesî an jî ji huqûqeke bikêfî li ser serdeste re rû bi rû maye. Navê vê bêhuqûqiyê; rejîma Îmralî ye.  

Pergala Îmralî negirêdayiyê yek pêkanîna nîvîskî ye. Pergaleke girêdayiyê qadên kêf û vîna wî cûda ye. Ne diyare ku kî zîndana Îmralî rêve dibe. Mafê gotin û bîryara pêkanîna rêveberiya heyî li ser zîndanê nîne. Lewre ev rêveberî ne berpirsyarê yekemîn ê pêkanîna ye ango ne saziya berpirsyarê vê pêkanînê ye. Îdareya zîndanê ji xeynî bûna bekçiyê guhartina gomlekê îmralî wêdetir ne xwediyê çi berpirsyartiya ye. Rejîma Îmraliyê bi bîryarên taybet ên di meclîsê de hatine derxistin ve, bi wan zagonên taybetî yên yek kesî an “rêveberiya alozî” tê navkirin ve tê rêvebirin. Cihê pêkanînên di zîndanên din de tên meşandin di rejîma Îmralî de nîne. Em ji mafê hevdîtina malbat bigrin, em ji mafê hevdîtina parêzeran bigrin heya mafê hewa standinê di rejîma Îmralî de tê guhart in. Lewre mirov nikare zîndana Îmralî li gorî pêkanînên wê weke zîndanekê binirxînin. Ew navenda rejîmeke taybet, êşkenceyekê ye.

Bi qasî rêveberiya zîndana Îmraliyê dide meşandin ne rêveberiya zîndanê ye, ne wezîrê edalet û ne jî Serok wezîrtî ye. Dikare bê gotin ku ev sazî jî xwe têkilî/tevî rêvebirina zîndanê nakin. Ne şaşe ku mirov bêje çavdêriya rêveberiya navenda yekser heye. Rêber Apo di hevdîtinên xwe yên bi parêzeran re di derberê yên zîndana îmraliyê didin meşandin de cîh cîh nirxandin pêşxistiye. Ya rast jî ev perspektîf û nirxandinên ku Rêber di hevdîtinan de aniye ser ziman in. Rêberê me nirxandiye ku ev rejîma îmralî rejîmeke navnetew e, di van pêkanînan de nêzîkbûna huqûqa Tirkiyê derbazkirye derketiye holê.

Zîndana Îmralî bi paşeroja xwe ya dîrokî ve jî nav û deng e. Tê zanîn ku yên dijberê rejîmê derketine xistine vê zîndanê, ew darezandine û ew neçarî jiyînên bi zehmet kirine û ew li vir “ji mirinê re hatine terikandin”. Jiber sedema hewa û xwezaya zîndanê ji tendûdistiyê re bizerer e ew ji “rizandinê” re terikandin e. Him ji aliyê yên di vê zîndanê de jiyîne him jî ji aliyê bijîşk/doxtor an ve hatiye diyarkirin di vê girevê de û di vê xwezayê de demeke dirêj jiyîn negengaz e. Nêrîn û nirxandina Rêberê me jî vê rastiyê piştrast dike. Ji derveyî vê jî jiber Îmralî cihê serok komarê kuştina Serok Komartiya Tirkiyê ye navdar e û bal dikişîne li ser xwe. Ango ew cîh cihekî tunekirinê ye ku hîn di destpêkê de hatiye plankirin. Tu dixwazî bila kuştina ji dem re hatiye belavkirin be, tu dixwazî bila teşeya dardekirinê be, pergala îmralî weke qada tunekirinê hatiye hizirandin, plankirin. Mîsogere ku wisa nêzî Rêberê me jî dibin.

Ev deh sale Rêberê me neçarî ji cîhanê, ji mirovan qût û bi tena serê xwe jiyînê kirin e. Car caran bi mehan hevdîtin bi malbat û parêzeran re nehatiye çêkirin. Bi hinceta av ê hevdîtin nehatine çêkirin. Bi tu kesî re hevdîtin çênekirye, bi tu kesî re nepeyvî ye, an rojname nedanê lê dema didinê jî vê carê hinde cihên wê tê birîn an piştî rojan, bi heftiyan nedanê. Him televîzyon nedanê him jî gelek caran jî ew radyoya ku tenê yek qenal dikişîne ji dest standine û xwestine tevahî girêdaniyên wî yên bi cîhanê re heyî qûtbikin. Ger hebe di rojnamê didenê de jî xebereke hêja wê jî ji bo “moral” negire tê birîn. Ji aliyê saziyên mafên mirovan ve ev êşkenceya mezin nehatiye dîtin an nexwastine bibînin. Weke nedîtî xwe dane nîşandin.  Ev zihniyeta van saziyan a êşkence tenê weke lêdana çors/qeba dihizirin nedîtine ku êşkenceya herî mezin te ji civaka te qûtkirin e û tu ji têkiliyê mirovahî dûr bêyî girtin e an di wateyekê de bi bêdeng mayînê ve erê kirine. Di cihekî de mirov dikare bêje siyaset ketiye pêşya mafên mirov ku di vê rewşê de cîdiyeta van saziyan jî namîne. Qeyd û nêzîkbûna bingehîn a mafê mirovan; dema li hemberî mirovahiyê tê bikaranîn beyî ku nasnameya mirov binêre û hêza siyasî binirxîne  “mafê mirov” diparîz e. Divê em bêjin ku dema  navê Rêberê me tê ziman mafên mirovan ên herî bi nav û deng jî nabe xwediyê helwesteke gelek cîdî.

             Hîn di roja yekemîn a êxsîrgirtinê de Rêber Apo kirine zîndana Îmralî de û ew anîne rewşa hedefa tunekirin û rizandina dem dirêj. Piştî di dorhêleke derûniya xwe pir giran de hate darizandin ku ev darizandin çav boyaxkirin bû şûn de di mehkemeya komara azad a Tirkiyê de weke tewanbar hatiye îlan kirin û ew weke kesekî tevahî pêkanînan heq dike dane nîşandin. Nirxandin û êrişa çapemeniyê Rêberê me weke mafdarê tevahî tewanbariyan dane nîşandin û di nava civakê de îmajek wisa afirandine. Bi vê re jî hewl didin pergala Îmralî ya li dijî mafên mirovan e li ser zemînekî mafdar bidin rûnişkandin. Him di rojnameyan de him jî di kûrsiyên parlementoyê de Îmralî weke “hotela penc sterkger” dana pênasekirin, ji bo veşartina êşkenceyê bû. Tişta jê re digotin “her roj hindik hindik kuştin, hêdî hêdî kuştin ev bû, mercên Rêberê me li tê de girtî bû. Ango di van nêzîkbûn û xwe fazkirina pêvajoyê re mirov dikare pir esan bibîne ku ka dewleta Tirk li ser Rêberê me pêvajoyeke çawa ferz dike.

Rejîma îmralî mirineke ji demê re hatiye belavkirin li ser Rêberê me ferz dike. Ji bo pêkanîna vê plansaziyê gireva Îmralî weke ciheke pir gûncav hatiye dîtin. Xwestine bi mercên xwezayî û nerehatbûnên avabike ve; di aliyekî din ve jî bi dorhêla derûnî ya afirinîn ve Rêberê me fîzîkî lê berya van jî weke wateyî tune bikin. Lê em dev jê berdin Rêber Apo weke wateyî tune bûye berovajiyê ve paradîgamaya xwe ya mercên pergalê tehlîl dike pêşxistiye û hîn zêdetir ketiye pozîsyona têkoşînê de. Ev jî rêvebirên pergala Îmraliyê birye nava êrîşên hovane û sînor nasneke de. Nêzîkbûnên xwe yên ger em weke wate wî tune nakin wê demê em dê wî weke fîzîkî tune bikin derxistine holê. Rêber gav gav bi jehrkirinê ve tune kirin jî di encama vê nêzîkbûnê de derketiye holê. Bi karanîn û tevlîhevkirina elementên kîmyasal ên krom û strasiumê ve jehr kirin dane destpêkirin. Sedema ev made bikaranîne; ji bo veşartina vê tewanbariya li dijî mirovahiyê ye. Jiber piştî bandora van madeyan çi şûna jerh kirinê namîne û jehr kirin nayê tespîtkirin, jiber di can de tu şûn namîne tevahî kes dê bawer bikin ku mirin mirineke xwezayî ye. Dijmintî bile ew qes bi hovane nabe. Di Anatoliyê de dijmintî bile bi egîdî ye, divê em bêjin ev nêzîkbûnên bê şerm ne taybetmendiya vê axê ye. Xala din a herî girîng jî; ger girtî jî be kes dibin ewlekariya zagonên dewletê de ye. Zagona Tirk jî vê mafê nasdike, diparîze ku ger şexs tewanbar jî be dibin ewlekariya zagonên dewletê de ye, rû be rû yê nêzîbûnê li derveyî zagon namîne, berovajiyê ve wê tewanbariyek çêbibe. Weke kaxeza tûrnûsol Rêber APO derxistiye holê ku ev dewlet û zagona wî çi qes sixte û dirû ye.

Rêberê me hatiye jehr kirin, ev pir zelal derkete holê. Partiya me ev kirye belge, asta jehrkirinê ji tevahî raya giştî re daye nîşan. Yên tewanbar xwestine tewanbariya xwe veşêrin, parastine ku jehrkirinek wisa tune ye. Piştî çend meh li ser aşkerekirinê re derbazbû şûn de tehlîla ku CPT kirye û di pîvandinan de rastiya jehr kirinê derketiye holê. Herçend CPT daxûyaniya jehrdayînê nekirye jî encamên ku derxistiye holê, encamên pîvandinên partiya me aşkere kirye ve encam hatiye diyarkirin. Bi awayek pir aşkere zimanê rapor a CPT û daxwaziyên wî li ser çi hatiye çandin dikare were nirxandin.

Jixwe li hemberî jehkirina Rêberê me ne partî ne jî gelê me dikare li cihê xwe bisekine û tu tiştekî neke. Weke pêkanînên li ser Rêberê me li ser gelê wî ye, pêkanînên li ser gelê wî jî pêkanînên li ser Rêber in. Gelê me jî tevgera me jî pêkanînên li ser Rêber weke pêkanînên li ser xwe nirxandiye, girtiye dest, li dijî vê pêngava “êdî bes e, Rêber bijî û bide jîyîn” daye dest pê kirin. Negengaze ku kesek Rêberê me, gelê me û partiya me ji hev qût bike, wan cûda cûda bigre destê xwe. Rêberê me û gelê me wisa bi hev re bûne yek ku kesek nikare wan ji hev qût bike an cûda bike. Pêngava “Êdî bes e, Rêber bîjî û bide jîyîn” pêngava yekbûn û ji hev neqûtkirina Rêber, gel û partiyê ye.

Gelê me bi pêngava 9 Cotmehê ve ya daye destpêkirin ve, ji zilm û jehrkirina dewleta Tirk a li ser Rêberê me dide pêkanîn re gotiye Êdî bes e, li hemberî vê êrîşê sekinî ye, hewl daye jiyîna wî bigrin bin ewlekariyê de. Bi vê re ji tevahî zilma mêtingeriyê re jî gotiye “Êdî bes e”. Gelê me ji zextan re, ji qirkirinan re; ji tune hesibandinan re, ji helandinan re, ji jiyîna bê ziman û nasname re; ji bi bîrsîbûnê ve terbiyekirinan re gotiye êdî bes e. Bi dengekê pir bilind daxwaziya xwe ya bi nasnameya xwe ve li ser axa xwe jiyankirin û bi Rêberê xwe re jiyankirinê aniye li ser ziman, li ser bingeha vê armanca xwe çalekî pêkaniye. Bi awayekî pir zelal bîryara xwe ya ger neyên jiyaneke bi hev re û biratî û ger di inkarê de israr bikin ew dê pergala xwe ya demokratîk damezrînin. Sala 2008’ê bi çalekiyên mezin ve pêşwazî kirye, bi tevlîbûneke girseyî ya mezin ve her roj zivirandine şoreşeke mezin. Meşa Botanê ya bi vê armancê ve pêkhatiye, bi çalekiyên 15 Sibatê ya xwedî li Rêber derketin û çi jiyanê bê Rêber qebûl nakin, şoreşa jinê ya 8 Adarê û bi şoreşa Newrozê ya mezin ve ji tevahî dost û dijmin re dane nîşan ku dixwazin çawa û bi kî ve jiyan bikin. Gelê Kurd bi van çalekiyên xwe ve daye nîşan ku kesek nikare wî mehkûmê jiyaneke bê Rêber bike. Û di heman demê de ev çalekî anîne rewşa sertara qonaxa pêngava yekemîn a êdî bes e.  

Jin-zilam- pîr-ciwan, zarok- gerîla- tevahî kesên Kurd ên hez welat û gelê xwe dikin cihê xwe bi rengekî di pêngava êdî bes e de girtine. Yekemîn piyê pêngava êdî bes e ya di devdorê jiyana Rêber Apo de bûye çarçove bi awayekî serkeftî temam bûye, jehrkirina wî hatiye sekinandin. Ev bi çalekiyên biharê ve û bi şêwazê çûyîna gerîla li ser sîperên dijmin û li hemberî êrîşên dijmin bi egîdî berxwedana gerîla ve pêkhatiye. Jixwe ger em dibêjin yekemîn pîyê pêngava edî bes e bi serkeftî temam bûye, ev bi encama çalekî û girêdana gel û gerîlayên me ve pêkhatiye. Me bi yekemîn piyê pêngava êdî bes e ve ji dijmin re daye nîşan ku ka em bi kî çima

,çawa dixwazin bijîn û nêzîkbûna xwe ya jiyanê daye nîşandin.

Yekemîn piyê pêngava êdî bes e temam bûye, lê pêngav temam nebûye. Yekemîn piyê pêngava êdî bes e parastina jiyan û tendûristiya Rêber bû û sekinandina hovantiya dihate meşandin bû. Ev di asteke girîng de serkeftiye, lê êxsirtiya Rêber û pêkanînên Îmraliyê berdewam dike. Êşkenceya pergala Îmralî dawî nebûye. Îzolekirina Rêber û wî ji mirovan qûtkirin berdewam dike. Tevî mercên giran hîn jî ew ji Îmralî yê dernexistine ango cihê wî neguhartin e. Di mercên wî yên tendûristî û tedawîkirinê de saxbûn an sererastbûneke cîdî çênebûye. Hîn jî li piştî her hevdîtinê cezayê hicrê didenê. Jixwe ev deh sale bi tena serê xwe di hicrekê de tê girtin, ji bo hizra wî cezayên giran didenê. Cezayên hicrê yên ku jê re didin îzolekirinê hîn kûrtir dike. Dema cezaya hicrê jî didenê pirtûk, kowar û radyoya wî ya qenalekê tenê dikişîne ji jê digirin, dorhêla li tê de dijî zivirandine êşkenceya herî giran. Dixwazin bi van nêzîkbûnan ve Rêber ji tevahî tiştan qûtbikin. Tevî ji ber Rêberê PKK ye hatiye darizandin, cezaya herî giran danê, ji bo têkiliyên wî yên bi PKK re ji nû ve ji nû ve ceza didenê. Weke çi eleqeya vân pêkanînan bi huqûqû ve nîne, pêkanîn jî di devdorê huqûqê nayê kirin.

Di hevdîtan Rêber a bi parêzerên xwe re de rewşa herî dawiyê derketiye holê jî; ji bo parêznameya xwe binivîsîne pênûs û lênûs nadenê ye. Tiştên Rêber di hevdîtina xwe ya dawiyê de aniye li ser ziman ji bo mirov tiştên jiyîn fêmbike girîng e. “Dest bi pêkanîna cezaya hucrê kirin. Di roja înê de destpê kir. Êdî lênûs û pênûs jî nadin. Her gotineke me li hemberî me tê bikaranîn.  20 roj din ceza dana min. Tevahî dibe 50 roj. Destpêkê 20 roj, pişt re deh roj dûra jî bîst rojdin dane min.  Herî dawiyê jiber gotina min a di derbarê 14 Gulanê bîst roj din ceza dan min. Hincetên wan jî “tu sih hezar Kurdan didî li hemberî me”, dibêjin ez sih milyon Kurd li hemberî wan tuji dikim. Hinceta cezaya dawiyê dane min ev e. Wisa nabe, lênûs û pênûsekî bile nadin min… Em vê dizanin lê divê Evrupa jî bîryarekî bigre, ger huqûq be bila huqûqa xwe pêkbîne, ger huqûq nebe bila bêjin yix. Ma huqûq nîne?  Bila huqûqger bêjin. Ji bo ez paraztina xwe bikim pelekî bile nadinmin, ez vê qebûl nakim. Di her aliyan de li ser min zext hene. Divê ez  li hemberî van bi hezaran rûpel paraztinê binivîsînim. Hevdîtinan bê wate dikin. Ger ez nikarim xwe biparîzim, ger ez parastina xwe nakim, ger ez paraztina xwe ya dixwazim amede nakim wê demê wateyeke hevdîtinan jî nîne”.

Rejîma Îmralî dixwaze bi van nêzîkbûnên xwe ve pêşiya daxûyanî û paraznameya ku dinivîsîne, hîzrên wî bibe astenk. Ne hewceye ku mirov bêje ev nêzîbûn nehuqûkiyeke aşkereye jî. Weke me di serî de jî diyar kir, li hemberî Rêberê me nêzîkbûneke huqûqî ji rejîma Îmralî gerandin hewleke vale ye. Pergala Îmralî xwe ji destpêkê heya niha bi nehuqûqiyekê ve hatiye damezirandin. CPT ya komîteya şopandina mafê mirovaye û komîteya wezîrê Evrûpayê ya ji xwe re dibêje em nûnertiya huqûqê dikin jî vê rewşê baş dizanin. Divê em fambikin ku bi bêdengiya xwe ve vê bêhuqûqiyê erê dikin an dipejirînin. Ev nêzîkbûnên dawiyê yên li hemberî Rêberê me tên pêşxistin êşkenceyan kûrtir dike. Bi kinasî em dikarin vê bêjin: pergala Îmralî xwe ji serî de heya niha pergala êşkenceyê bû, ev jî êdî hatiye rewşeke ku mirov nikare rake. Duyemîn piyê pêngava êdî bes e dawî li êşkenceya li ser Rêberê me tê meşandin anînê, azad kirina Rêber Apo û demokratîk kirina Kurdistana Serbixwe hedef dike. Şiyara bingehîn a duyemîn piyê pêngava êdî bes e: Ji êşkenceya Îmralî re dawî û ji Rêber Apo re azadî, ji Kurdistanê re demokratbûna xweser e. Divê tevahî mirovê Kurd beyî ku şart û merc bigere ji bo jiyînkirina vê şiyarê tevbiger e, divê tevahî dem û cîh bi çalekiyan ve tûjî bike.

Divê tevahî pîr û genc, jin û zilam, gerîla û sîvîlên gelê Kurd weke yekemîn piyê pêngava êdî bese de kirye di duyemîn piyê pêngava êdî bese de jî heman nêzîkatiya çalekiyan bide nîşan, beyî ku pêngavê bi wext re sînor bike divê bigihîne serkeftinê. Divê tu gomanan nejî xwedî li pêngavê derbikeve. Divê bawerya xwe li hêza xwe bîne û bi baweriya wê serbikeve ve nêzî pêngavê bibe. Çawa ku di yekemîn piyê pêngava yekemîn de golan tûjî kirin, daxwaziyên xwe bi dengekî bilin ve anîn ziman û talûkeya li ser Rêberê xwe belav kirin divê dîsa baweriyê bide xwe û qolanan bizivirîne qada çalekiyan. Divê bizanibin ku, ev çalekiyên gel dê Rêber Apo azad bike; dê ev nêzîkbûn ji Kurdistanê re demokratbûna xweser bîne; dê ev nêzîkbûn ji êşkenceya Îmralî re dawî bînin. Divê em bawerya xwe bidin vê, vê serbixînin.

Çawa ku jin û ciwanên Kurd di hema her demê de barê giran ê têkoşînê hilgirtiye, yekemîn piyê pêngava êdî bes e bi şoreşa mezin ve birye serkeftinê, dê ji vê şûndetir jî bi heman coş û bîryarê ve nêzî têkoşînê bibe û dê serbikeve. Dê ne tenê qolanan, dê her qadê bizivirînin qada çalekiyê, dê her rojê bînin rewşa çalekiyê û heya Rêberê me digihînin azadiyê dê têkoşîna xwe wisa berdewam bikin. Û dê keç û lawên Kurd berê xwe bidin çiyayên azadiyê. Çiya amedene ku keç û lawên Kurd ên ji êşkenceya Îmralî re gotine bes e hembêz bike.