MEZİN GERANDİN, HEWLA DÎTİNA MEZİN,

ŞERÊ MEZİN DİZÊ

Nirxandina civîna dibistanê pir zêde dilê me nevekir. Ez nizanim, em van xebatên xwe çi qas bi wate dikin. Lê ger weke di raporê de heyî be, berya hertiştî me dibe encama dorhêlê baş nefemkirin, giranbûna wî nehesandin û tişta ku ji wî tê xwestin neanîna cîh; di mijara kesayet de me biguman dike, ango me dibe encama şexsiyetê me yê rizyayî. Em ji bêrêziya li hemberî jiyanê bigrin heya wehşeta şerê ku di nav de ne nahesin, di nava xwe de neçartiyê dijîn, şexsiyetekê ku li erkên mezin nayê. Lê di rastiyê de şansê perwerdeya şoreşger a livir pir balkêşbû û dikarî gelek pêşketinan bi xwe re bîne, divyabû bîne.

Berovajiyê hesibandina we, herçend hun di inyet de baş û dirûst xûya bikin jî, ev di wateya bûrjiwayê biçûk dikare derbaz bibe. pêşdaraziyên we yê bûrjiwayê biçûk, feodal firsend nade ku hûn xwe rast binasin jî. Tiştekî din heye ku niyete we ya baş li gorî gotinê daxwaziya we ya pêşketinê bi astengiyên we re hev dikeve û di demê xwe de nagihije encamek ê. Şerê me yê gelemperî jixwe di we de hîn berfirehtir dijî. Ev bi salanê hun nikarin xwe em ji bîryar dayînê bigrin heya bûna bela serî û ji tevahî helwes û reftarên nebaş xelasbikin û hun van weke maf ji xwe re dipejirînin. Lê dibin vê de şexsiyeteke neçar dirazê. Ev jî encamên çanda çînatî, ez nikarim ji vê re bêjim encama perwerdeya we girtiye lê encama çanda mêtîngeriyê qezenckirye ye. Her deqê carekê mijarên weke kêmbûna eleqeyê, kêmbûna tevlîbûnê, negirtina ûslup; negirtina atmosfera rêveberî-yapi, belavbûna jiyanê, bêdisîplînî tê rojevê. Ev ne mijarên nîqaşane, divê ev mijar neyên axiftin. Dema em şerekî mezin didin ku we li vir bidin jiyîn hun bi nêzîkatî û xwe xapandinên bi vê ve nabe yek, tangav, nediyar, tê û diçe ve dijîn. Hun tên çiyan lê hûn weke bûyereke tê û diçe dibînin, hun Evrupa weke tê û diçe dibînin, hun vê derê weke bûyereke tê û diçe dibînin. Gelo! ma tişta dimîne çiye, ku derêye? Ma hun dê li kur mayîn de bimînin? Di rastiyê de di bin vê de xwe pênase nekirin, li ser xwe hakîmiyet nedana çêkirin, xwe ne anîna rewşa bi nesname, xwe ne tevlî xwezayê ne jî tevlî civakê kirinê heye. Ango hun dişibin beredayiyê ku li ber lehiyê gindir dibin. Navê vê felsefeye ev e. hatin û çûyîn çiye?

Di jiyanê de hertişt, di gerdûnê de hertişt tê û diçe ango di vê watê de guhartin û veguhartin esas e. Ev qeydeke diyalektîzmê ye. Lê tişta hertimî heyî guhartin, veguhartin e. Jiyan bi vê ve pêşketinan qeyd dike. Em jî pêkanîna vê nîqaş dikin. Hun ne ji felsefeyê ne jî ji siyasetê fêmdikin. Ji herduyan jî dûrbûnek mezin heye. Jixwe li hemberî dijminekî ku şev û roj bi felsefe û bi kiryara wî re şerdikin negengaze ku hun behn bigrin. A niha aliyekê vê yê neyê fêmkirin nîne. Êdî hun dê vê bi cîdiyeteke mezin ve vê bigrin dest. Yan hun dê sedema hatina xwe ya vê cîhanê rast fêmbikin altarnatîfa jiyanekê bikin yan jî hun dê bibin çi bibin ew.

Bi rastî jî rewşa we bi felsefe û siyasete rewa kirin jî zehmet e. Bi nêzîkatiyeke henekî, edebî we anîna ziman dê balkêş bê. Ango hun şaş hatine cîhanê, şaş hatine mezin kirin, bi temamî dijî rastiyan e. Ew bûye bela sere jiyanê, jiyan bûye bela serê wî. Nedizane bijî, ne jî bimre. Mînaka gelek ‘ Kasimên bêbîryar’ ango gelek nesname, gelên di bin çanda KT (TC) de hatine helandin heye. Hun kombûneke wê îfade dikin. Ev ne rast e û me ev danî hemberê xwe û dest bi mêşê kir. Hun pir zêde bandora rizandinê an jî eleqe û bê eleqeya ku hun di ecibînin, jiyan û ji derveyî jiyan, şer û ji derveyî şer a dişmin de dijîn û di bin çavdêriya dijmin de ne. Ez bawer nakim ku di nava tişta ku jê re tê gotin jiyan de nirxek derbikeve holê. Dibe rizandineke ji koleyekê re tê ferz zêdetir koletî li ser we tê ferzkirin. Di hundir de nirxeke ku mirovahiyê eleqeder dike nîne. Bêwelatî, bê azadî, bê nasnameyî, bêrêxistinî, bêqûwetî di bingeh de bêqûwetiya we pênase dike. Ev pir aşkere ye. Ev ji kê maye? Ma ji xweza, ji xweda maye? Na, ev ji dijmin maye.

Ez bim di cihekê ewqes kêmasiya rêbertiyê li tê de heyî de najîm, ez bim ez dê xwe bikûjim. Derdê we tevahiyan lewaziya îdîaya we ye. Min got ya, jiyan li ser serê we bûye bela. Jixwe çîrok hîn ecêptir e. Me xwest em li dijî vê şexsiyeta ji hertiştî re hatiye razîn bisekinin. Û tevî min li hemberî paşverûtiya we ya mezin astenga herî mezin çêkir jî, çinemaye em dê di bin basincê de verêşin. Dema rastî hîn baştir hate lêkolîn kirin, lê rastiya gelan a li hemberî emperyalîzmê dişibe hev: yê hilweşe dihilweşe, yê radest bibe radest dibe. Serdem biçekê ev e. hun xîzeke wê ya biçûk in. Vir cihê xwe komkirinêbû. Bi rastî jî derfeta vê hatibû çêkirin. Lê hun ji xwe re nirx dayînê de xîzanin. Hîn rastir bigumane ku hun ji xwe re nirx didin an nadin. Li gorî min yek ji karê ku hun li vir bikin; ji pirsyarên weke “ez li vir çi digerim, belaya serê xwe an rizgariyê, an jî ez hatime ji nûve nesnameya xwe qezenc bikim? Bersiv dayîne. Jiber qenebe vir guncave ku mirov xwe lêpirsîn bike. bi teşeyeke xurt xwe pênase bikin; ger hun ne tiştek bin, ev tişteke baş e. Dema we qenit kir ku hun netiştekin, ew jî rastiyeke girîng e. Ger we giranbûna xwe bi qasî serê derziyê hîs kir, ev jî tiştekî baş e an jî dibe aşkere bibe ku hun xerapker û sîxûrekin, ev jî gîrîng e. Divê tespîtkirina sîxûrekê jî biçûk neyê dîtin. Weke şênber jî weke razber jî dê gelek bi perwerdehî be. An jî dibe aliyên we yên pir baş û mezin çêbibin, ev jî nederveyî gengazbûnê ye. Van keşif bikin, ango wisa razber xwe lêpirsîn bikin ka hûn çine û neçine. Hertişt bê hêvî, hertişt bê eleqe û şoliye; nêzîkatiyên tê her wateyê, bê hedef e, zû devjê berdide, nizane lê binêre; dibe bixayînî, bidijminahî ango nêzîkatiyên bêrêz, nêrînên bê hêvî kêrî tiştekî nayê.

Pir cîdî pêwîstiya we bi şêweya venêrîna şoreşger –lê cîdî, weke heya niha we nekirye- dayîna bîryarê heye. Kesek li vir we naxapîne, yê ku we dixapîne hindekdîne. Dijmin hun topyekûn xapandine, hema tevahî tiştên we xapandine. Em dixwazin di vir de tenê rastiya we ya hatiye xapandin aşkere bikin. Ev çine? Welatê te, azadiya te heye? Ma tu mirov î, ma tu dixwazî bibî xwediyê mafên bingehîn ê mirovan? Bi rastî jî ji pirsyara “çawa bijîn” re bersiveke te dê çêbibe? Bi rastî jî tu cîdiyî, tu dixwazî bibî hêz? Şûna van gotinên navaroka wa vale bi rastî em di ferqê de ne ku em hewceyê hev in? Bi rastî jî em dixwazin yekitiyeke şoreşger damezirînin? Em di ferqa hêza xwe de ne? Em dixwazin bibin hêz? Divê hun van tevahiyan di vir de behn bi behn biencam bikin. Ev tevahî pirsyarên jiyanî ne. Beyî ku bersiva we ji van pirsyaran re hebe hun dê kû ve biçin? Dê we di Evrupayê de bidin jiyîn? Rezalet. Hun dikarin biçin çiya şer bikin? hun dê perîşanbin. Ger hişyar lê bê temaşekirin ji bo we hertişt ne nemayîye, we wisa mehkûm dike. Jiyan we mehkûm dike. Hun ne ligorî jiyanê ne, jiber we ew zûda firandine. Dijminekê we yê wisa heye ku weke bayekê herikiye û zeha kirye.

Em di vir de gengaziya jiyanê lêkolîn dikin. Bi rastî jî di vê wateyê de Rêbertî tam lêkolînvanê jiyanê ye. Heye an nîne; ger hebe divê jiyan çawa be? Tevahî kar û barê min bi wî re mijûlbûn e. Lê ez cîdî mijûl dibim, neku weke we. Derfetek heye, wê weke dizekê kirina destê xwe di min de nîne. An jî hezîneyeke weke zêr li pêşiya we ye, hun nikarin wê jî amedehiya jiyanê jî bigrin, lê em bi serê derziyê ve dikolin, lêkolîn dikin, hewl didin ku bibînin. Lê hun jiyaneke pir bi nirx jî bi vajiyê destê xwe ve dehf didin. Dîsa tiştên ku jiyanê tehdît dikin hun nabînin, weke talûkeyekê jî hun fêmnakin. Neku bizanist, refleksa we ya rêxistî ya mudexelê jî nîne. Ger jiyaneke pir balkêş raxînin pêşiya we, hun dê bi nêzîkatiyeke ku wê bi şaşitî, ango çinemaye herî kêm bi qasî dijmin û bi navê wî tehrîp bikin.

Rastî li we, hun jî li rastiyan temaşe dikin

Ez şaş dimînin ku hun çawa ji van hemûyan natirsin. Û felsefeya dawiyê ya behnçikiyê. A niha ev felsefe di civakan de tê jiyîn, di lawiran de felsefeya behnçikiyê nîne, dangaviyê nîne. Di asta emperyalîzmê ya herî bilind de felsefeya dangaviyê heye, ya din jî wekî me di herî jêr de. Û felsefeya behnçikiyê saw dide, ango neçareseriye. Tişta ku hun a niha di herî jêr de dijîn felsefeya bêhnçikiyê (sıkıntı) ye. Biçekî wêdatira vê, felsefeya xwe bi karên biçûk ve mijûlkirin e. Kêmekê, ango em dikarin ji vê re bêjin şêwazê kêzxwer ê. Ev jî rastiyeke pir paşverûye û bi qasî paşverûye jî rastiyeke serdem di tê de behn nadeye. A niha hun ji vê rastiyê direvin. Rastî li we hun li rastiyan temaşe dikin û ev rê ji behnçikiyê re vedike. Jixwe ez di vir de tenê kesayet tewanbar nakim, di vir de ya ku bê tewanbarkirin dîrok e; malbata hun ji jê hatine û rastiya civakê ye. Jixwe tişta ku li pişta wan e jî rastiya dijmin e. Kesayet tenê weke yê herî hilweşyayî, neçar mayi, bênirx hatiye hiştin, kirine belayek, kirine nîv dînek û weke nexweşek ji holê re hatiye avêtin. Bi taybetî jî kesayetê Kurd; jarê ji cîhanê hatiye avêtin, yê herî bêbext, yê herî neçar, ji tevahî tiştên xwe xîzan hatiye hiştin û wî li bervî şaşitiya herî mezin dana bazdan. Xwezî weke min gotî yeteneka we ya edebî heba, me tîpê vê dawiyê zîndî kiriba. Ev hîn ji hunerê re nebûye mijar. Ne hêjayê bûna mijara hunerê ye jî, kesek wî nake şûna mirov, şûna zelam. Ma hunera kesekî ku mirov nayê hesibandin çêdibe? Ku hun jî encax dikarin xwe bi şoreşê re qenit bikin. Piştî hun jî cîdiyetê dur nêzî wê jî bûn şûn de, kî dê we bigre cîdiyet ê? Piştî we şoreşa damezirandina xwe wisa her roj xera kir şûn de kî dê ji we re bêje mirov? Piştî wê hun çi dikin? Bêbaweriyeke mezin, bê îdîabûnek, ev e reva ku hun tînin ziman. Hun ji hertiştî re nerehetin, hun naxwazin bibin tiştek. Hêza we nîne ku hun bibin tiştek. Dema we firsend jî dît yan hevalê xwe yê herî hêja ji mirinê re dihêlin yan jî hun wî dixapînin. Jixwe ev pirsgirêkên ehlaqî jî bi xwe re tîne. Hun qet vana lêpirsîn nakin. Jiber hun ji hêza xwe girtina dest xîzanin an jî hun ji xwe ditirsin.

Ez bawerim ku nekûrbûna ku we ji vê perwerdeyê negirtiye çavkaniya xwe ji nebaweriya we ya cewherîn digire. Ango hun dê xwe bi şêwazekî xapînok ve biecibînin, ev jî tam xwe xapandineke. Ger hun rastiyê bibînin, hun dê bi ihtîmalekî lewaz be bêjin “ez dê vê kirêtiyê biguherînim”. Mesela ez wisa me? Metoda min her roj xwe di qotiyê (eynê) de temaşekirin “divê ez vê kirêtiyê jî binbixim” e. Ez xwediyê metodeke wisa me. Ez her roj li xwe temaşe dikim, lê ne ji bo ez wekî we xwe biecibînim, ji bo ez cihekî xwe bikim mirov ez li xwe temaşe dikim. Ez nizanim, ger we rastiya Rêbertiyê hem weke ferasat hem jî weke rêbaz ji xwe re esas girtiba, mîsoger hun dê bûban lêkolîngerekê mezin û di guhartina qirêjiyan de jî we dê risteke mezin lîstiban. Jixwe ev bisalane we devj ji xwe berdaye, jiber vê bi nêzîkatiyeke piştî ew qes salan şûn de “di min de çi tişt dernakeve” de, dibe hun di nava bêhêviyeke hane “ji vê şûn de jî tiştek j imin dernakeve” de bin. Tevahî tişt beyî ku we bizê kuştiye. Ger a niha hun wisa binivîsînin, ez jî dê wisa biaxivim, em binêrin dê heya kûr biçe.  

Ev tiştên hun dikin di asteke girîng de li dijî rastiya Rêbertî helwestek e. Hun xwe ferzdikin. Dibe, ez jî xwe ferz dikim. Hun ew qes in, ez jî tenê me. Lê tevî ez tenê me jî, jiber ez gelek birêxistîme û plangerim ya di esas de li ser rewşa we hukim dike rewşa min e. Hun li ser min zêde nekirina nav kar, zêde nekirina nava tevgerê ango girtîbûn û mijûlkirinê hukim dikin. Lê jiber ev bisalane me xwe amede kirye tevahî ev lîstokên we vale derdikevin. Em bi we re vê şerî didin meşandin. Ez îdîa dikim; tespîtên min hene, hedefên min hene, rêxistinên min hene, artêşa min heye û em dê we di nava wê de di cihekê de bidin ronişkandin. Hun jî dibêjin ku, “xerakirinên min, ezeziyên min, bêdisîplîntiyên min, mafên min ên biçûk, jarbûnên min hene”. Şer kelî bi kêlî di nava vê dîyalektîkê de ye. Kî dê biçe serkeftinê? Heya niha di bûyera Kurd de çi rêxistin li hemberî vê şexsiyetî du mehan liberxwe nedaye. Cudahiya min di vir de derdikeve holê. Ez li hemberî hinek ji we ev bîst sale, bist û pênc sale liber xwe didim. Wê demê tişta ku ji we re dimîne; li ser bingehê vale derxistinê jî be xwe hîn zêdetir kûrkirin e. Lê ger hun nikaribin jî, wê demê hêza tevlîbûnê bidin nîşan. Me vê êvarê biçekê bi rewşanbîran re gûftigo kir. Ev bîst sale ez wan temaşe dikim. Porê tevahiyan spı bûye. Tevî rewşenbîrin, nû nû em beramberî rastiyên bê rehim tên û jixwe dîsa em dibêjin “dilnizmahî ji me, hun çi bixwazin em di emrê we de ne”, em hewl didin bi dilnizmahî wan di hinde bingehan de bi rastiyan ve girê bidin. Guftigoya me ya bi we re dişibe vê.

Ger hun hişyar nêz bibin behn bi behn xwe kêmekê berpirsyar bibînin, piçekê jî xwe eyar bikin, jixwe hun dê di heman demê de dijmin jî bigrin şiyariyê. Mesele hun her roj manşeta rojnameyên rojane dixwînin. Wisa dinivîsînin “Apo di hilweşe, çareser dibe” û li ser vê bingehê li ser min de tên. “Ev çawa liber xwe dide, ev di sîpera de çareser nebû, nehilweşya, ne rizî? Weke hun dibînin li dijî dijmin jî di sîpera min de pir zêde îşereta hilweşandinê nîne. Ev e tişta ku em ev bisalane li hemberî rewşenbîrên me û li hemberî we dimeşînin. Hun hatin vir, we xwe ferz kir lê waye weke hun dibînin xûya nake ku em li hemberî we tehlîl bibin. Diyar nake ku ez dê dibin bandora ferzkirinên we de jî bimînim. Çima? Jiber şexsiyeteke gelek amade, xwe eyerkirin, şexsiyetekê bi rêbazger heye. Ger yekî din ba dê gelek bi we re şer kiriba. Mesela weke di gelek rêxistinên din de tê dîtin –di partiyên herî reformîst de jî- şer û lihevdan çêdibin, hevdû perçe dikin. Lê em rêxistineke şer ya birêxistî, ya herî bi esil, yê civak nikare wî bixe nava zincîren de, tevî hun di cihekê li hev dixin, dişkînin tên jî em tên jî em we gelek esan didin meşandin. Lê ev jî wisa pir esan pêknayê. Ev bi rêbaz, textîk û tedbîran ve pêktê. Dibe em weke artêşeke navdar em we nadin meşandin, lê dîsa jî rastiyeke ku em we hinekê didin meşandin. Ev jî weke hun dihesibînin ne esan e.

Hun hîn jî dibêjin em ji wêneyan fêmnakin, eleqeya me nakişîne. Lê di rastiyê de tevahî cîhan ev wêneyên ku em didin we û mijarên ka em çawa dimeşînin lêdikolin. Weke gava din min got, dijmin rojane dibêje “hilweşya, dê hilweşe” lê nahilweşe, çima? Tevahî kes hîn di nava şaş mayînekê de ne. Ev bi min ve girêdayî ye. Ji bo hun vê bilêkolin hatin vir. Hem jî weke şexsiyetên herî bişans. Jiber em tevahî tiştên xwe ji we re vedikin, em rû bi rû ne. Bi rastî jî hun şansê xwe baş nanirxînin. Lê mîsogere em tiştek in. Herçend hun bi rastiya rêxistinî ve baş nayên girêdan jî, ji ber hun carekê tevlî min bûne dijmin dê we bike bin çavdêriya xwe. Heta hun ajanê wî jî bin dê di vir de bêje; “te çima ew zilam di wir de nehilweşand?”. Dê sibê hesabê vê ji we bixwaze. Mînak tevî kesekî weke Şemdîn zilamê wî ye jî kirye hundir. Kî dizane dê çawa nêzî wî bibe, dê çi jê bike? Ango dê ji mirin mirina lê bide qayîlkirin. Çima? Jiber sernexist. Ango dijmin bi wê kesayetê ve, bi wê perwerdeyê ve yekser ango neyekser têkilî çêkir û jê re got “tu dê biçî, Apo vale derbixînî”, hêz daye. Divê em vê baş bibînin. Ew jî bê eman bû, ger daliqandiba dê daliqandiba, şexsekî wisabû. Di yek gotina xwe de tavîz nedida. Lê me jî pêre şerkir. Mesala min je re digot “bixwîne” –bixwînin hun dê bibînin, “biçekê guhere veguhere”, min jê re digot “berê tu kesekî li pey hestûyên di ziblan (çop) de direviyay, me tu girtî gel xwe û em te weke paşayê paşayan xwedî dikin, li te didin xwarin, vexwatin, em te di cihekî herî birûmet-bişeref de didin rûnişkandin, ma tu biçekê zagon û qeydên vî karı bizanibî dê qiyamet biqewme? Me mixabinê te nîne”. Ser hişkbû, ez nizanim ez dê vê bi çive rave bikim? Herhal zilamê erkêbû. Min berê jî ev digot. “Ger tu dê sîxûrtiyê jî bikî biçekê biguhere”. Min ji Şener re jî, ji Fatma re jî, ji kesên din re jî ev got. Yê ku hêz daye we şaş daye we, yê hun kirine sîxûr hun şaş kirine sîxûr. Ev şexsên herî kêrnehatîne, fêmnakin, di encam de yê herî zêde mala wan xirabûne ev şexsin. Yek bikeve bin erdi, nizane ka li kur e, nikakare derkeve ser erdî. Yek ji wan bi rengekî herî nebaş mirarbû. Me ev jî şande hundir. Ango yek çu kete nizanim ku dera emperyalîzm ê kete nava taritiyê; yek kete bin erd, yek jî kete zîndanê.

Ka em lêbinêrin ev zilamên KT yê herî baş in ku dê em hilweşandibanbûn an ne. Ma dê çi bûba hinek di karê xwe de cîdî ban, ji guhartin û veguhartinê re bersivek daban. Birêz Mahîr Kaynak hebû, gotin erkdarê kevin ê MÎT’ê ye, min ew girte cîdiyet ê. Gelek jî bala min kişand. Bi sînor jî be di xwe de guhartin veguhartin –ev di cewher de heye an nîne ez vê nizanim lê ya muhîm wî ev wisa danî holê- çêkir. Di encam de ji bo wî jî gotin “ew pîskopat e, bê ehlaq e, ji artêşê hatiye avêtin”. Û weke xayînekê îlan kirin. Ango ez dixwazim vê bêjim: Divê em şiyar nêzî têkiliyên bi me re bibin. Ger hun sîxûrbin jî, divê hun gelek şiyarbin, ger hun mîlîtanên şoreşgerbin divê hun hîn zêde şiyarbin. Ango di vir de çeka we ya herî mezin, “ez qûrbanê neşiyariya xwe me. Ez zûde hatime belavkirin, hatime çareserkirin. Di min de zilam dernakeve, ez pir zû de mirime, xelas bûme”. A niha dikare şêwazê we yê xwe parastinê wisa bê rawekirin, lê bi vê ve jî tiştek nayê rizgarkirin. Her tu wisayî, tu belaveyî, neçarî wê demê dê ji te re bêjin: “Tu dê hertiştî bipejirînî. Weke kesayet tu behsa çi mafan û xwestekan nakî. Jiber tu bi xwe dibêjî ez di nava nexweşiyeke dikûje de me”. Jixwe di vir de jî yê car caran “na, di min de jî hinde tişt heye” dinivîsîne, roja din cuda dinivîsîne. Hêvî jî heye, ev jî heye, ew jî heye. Ev nakokiyek e.

Hun çi bikin û nekin hun nikarin xwe veşêrin. Hun nikarin veşêrin, jiber mûhatabê li beramberî we, berpirsyarê li beramberî we nahêle hun li gorî zanebûna xwe bitevgerin. Heta yê berî min cilê leşkerî xwe kirine hun in, yê di daliqîne û serjê dike hun in. Jixwe jiber ez biçekê cîdî me ez dê bêjim “ev çiye hun dikin, hun dixwazin çi bikin? Mesela şer? Ez dê pirsyar bikim “ma ne tu yî yê ku ew qes çek diteqîne? Zanista teqandina çek çiye, encama teqandinê çiye? Bi rastî jî di şer de tu dixwazî çi li derst bixî? Û ev pir xwezane. Tişta weke çek, teqandina çek mirov dibe dardekirinê. Yan tu dê lêbidî, yan jî dê li te bidin, her du jî diçin mirinê. Tu nikarî nîqaşa vê jî bikî, ji bo çi, ji bo kê, çima, çawa, dîsa dê bibe ku, dê çi bîne, çi bibe? Yê ku bersiva van nede, dînek jî nikare şer bike. Ez a niha temaşe dikim, bi salane gelek ji we di her astê de erk girtine, berpirsyartî girtine, lê hun naxwazin bikevin nava qeydên şerê rast.

Hun naxwazin ji teoriya şer, siyaseta şer, şerê siyasetê, artêş, qeyd, dîsîplînê re wate bidin, heta hun ji vê direvin. Wê demê hun di vê de jî di nava dirûtiyekê de ne anjî hun xwe dixapînin. Wê demê dê ji we re bêjin, “we ev amûra bi talûke çima girtiye destê xwe? Kî ji we re got bibin leşker, kî ji we re got biçin li ser çiya?  Ango dema hun diçin vê dawetê tu nikarî bêxwestek, bêplansazî biçin. Heta ger we kiribe aşkere bikin. Na ger hun dibêjin “ez cîdî me” wê demê tu dê wate bidî qeyda wê, çi rêka vê ya din nîne. Ango a niha di mijara teoriya şer de ew qes bê eleqe mayîn, xwe nêzîkî lêkolîna hunera şer nekirin, rewşeke tirsnak dide mirov. Bi salane xwe nedana pênasekirin, li hemberî çi, di derbarê çi de? Heta em devj vê jî berdin, şer tiştekî tirs dide miravan e, dibe hewize û dilê we ji wê re bersiv nede an jî weke generalên Tirk dibêjin “were PKKgerê jar.” Dibe hun li gorî vê bangawaziyêbin, lê bi qasî em di tevgerên we de di “ka em jiyanê tehlîl bikin” de tê fêmkirin hun dixwazin bijîn.

Hinde hestên we hene, eleqe, têkiliyê we hene; em vê li ser masayê dirazînin, lê em lê dinêrin di nava wê de tiştek nîne. Karên ku hun hatine alimandin karên malbatêne, karê jin û mêra ye, di derbarê wê de jî hun cahilên mezin in. Em devj artêşbûnê, dewletbûnê berdin, em bi we re balbatê bilîzin. Hun nikarin di nava sînorên heyî de ji malbatê re jî pênaseyekê bînin. Ango bihizirin, em şer, artêş û partîbûnê danin aliyekê. Hun nû bi nû ji jiyanê re çavê xwe vedikin. Di nava sînorên nîzamê de “divê çawa were jiyîn? Di bingehê aboriya jiyanê de, di çerçovaya huqûqa nîzamê, yek jî rewşa bêkariya a niha heye. Civak di nava fetisandinek mezin de ye, hertişt xera dibe, ev rastîne. Gelo ecêp di vê çarçoveyê de jiyana ku hun dixwazin gengaze an negengaz e? Di vir de jî bersiva we li derveyî rastiyê ye.

Lêgerîn, Dîtin, Zanîn Di Heman Demê De Ji Bo Ku Mirov Tiştekî Bigre ye

Dema em li şêwazê têkiliyên we meyze dikin, şêwazê lumpen, serserî, yên ji malê direvin, şêwazê têkiliyên keç û gorê ji malê direvîn û didin revîndin in. We nikariye vê zêde derbaz bikin. Em nikarin ji we re bêjin bêmesûl, nizane dê çi bê serê wî –nemacereperest in, di rastiyê de em nikarin ji wan re bêjin koleyên ku ji zincîrên xwe rizgar bûne jî- şaşok in. Jiber talûkeya li ser têkiliyekê fêmnakin. Di vê mijarê de mesela ez ji we re bêjim ka min xwe çawa lêkolîn kirye; Ji min re weke sawekê (saw) dihat û min digo gelo ez dê çawa têkilî çêbikim. Ziravê min diqetya ka ez dê di gund e bi gundiyan re têkiliyek çawa deynim. Hela dema min saziyeke dewlet dît, hertişt ji min re dûr dihat. Hîn jî wisa ye, ez di nava lêgerîna de me. Hîn jî ez ji tiştên ku min dîtine û nedîtine bawer nakim. Lê ez mezin digerim, ger ez dê bibînim ez dê mezin bibînim an jî dê bimirovahî be, bi wate be. Vê ez birim ku dere? Ez birim nava şerêkê mezin ê cîhanêe. Çinemaye ez bi tevahî cîhanê re şer dikim, neku ji bo ez tenê mafê xwe yê jiyanê bidest bixim, ji bo ez tam bibînim. Parastina mafê xwe yê jiyanê. Lê ez we dinerim hun dibin nêzîkatî û danîşandinên sexte de, heçku we jiyan dîtiye, mafê xwe bidest xistiye, lê hinde astengiyên biçûk hene di meşin ango xwe didin nîşan. Ev jî xwe xapandine. Bûyereke wisa nîne. Ez nêzîkî temenê xwe yê 50 yê me lê min hîn jî tam nedîtiye. Ferqa di navbera me de çiye? Ez mezin digerim, ez hewl didim mezin bibînim –astengî jî dijmin jî heye- gerîn, dîtin, zanebûn di heman demê de ji bo dîtina tiştekê ye. An ne ji bo emreke mezin vale derbazkirine, karanîne. Ev jî ji şerê heya roja îro hatiye re rê vekir. Ma hun dizanın ev şer çiye? Encameke daxwaziya min a gerînê ye. Bi rastî jî roj roj, seat bi seat tê bîra min. Daxwaziya gerîna min zêdebû, pêşket, rêxist, hate rewşa şer û encam; rewşa vahîm ya we tevahiya ye.

Dema weke kesayet min jiyan lêkolînkir çi derkete pêşiya min? Rastiya civakî; kesayet û civak. Herku min hewl da ez civakê, malbatê fêmbikim, hîn di wê seatê de dijmin derkete holê; dijmintiya malbatê. Ger teht jî biteqin dijmin encex heya 15 salî min bide jiyîn. Beyî ku min jiyaneke rast jiyabe, roja mirinê kete pêşiya min, min hewl da ez dijmin pênase bikim, dibe dijmin çibe? Gelo ez dijmintiya malbatê bipejirînim, nepejirim? Ev ji bom in pirsgirêkeke weke çiya mezinbû. Salên zarokatiya min ya herî girîng van pirsyara girt. Û di encam de weke hun dizanin min textîkeke mizin kir: min nepejirandina dijmintiya malbatê pêkanî. Gelek zehmetbû. Dema min ev red kir, ji bênamustiyê bigre heya şeytanî tevahî ji min re hate gotin. Jixwe ez tena serê xwe bûn. Herî dawiyê min bi dizî bi zarokê malbata dijmin re jî têkilî deyna. Ez bawerim me sparte vê têkiliyê dijminatî ji holê rakir. Jixwe ne bi zorî bi lihevkirinê. Herhal em dikarin bêjin me lihevkirina civakî ve an jî ev nakokiya di navbera gel de bi teşeyeke bi aqil derbazkir. Berovajiyê ve dê ez hîn di 15 salî de tune kiribam. Ango herçend weke fîzîkî ez tune nekiribam jî, dê di têgeh de ez tune kiribam û weke dayîk û bavê wî digot ez dê bûbam gundiyekê sivik ê dijîm. Li beramberî hedefeke ku nayê fêmkirin, ger min xwe daba jiyankirin herî zêde min dê xwe heya 15 salî an heya 20, 25 salî daba jiyankirin, encam jî dê tunebûna sivik a gundîba. Min ev talûke derbazkir.

Piştî hingê di vê civakbûnê de tiştek derket. Di gundê min li tê de dixwan Tirk, Kurd, burjiwayê biçûk hebûn, karker hebûn, Adanasi hebû, Çûkûrovaya wê hebû, xwedan hebû, xîzanê wê, dewlemendên wê hebû; ev jî nakokiyeke çînatîbû. Xwe ferzkirina nakokiya netew- çînatî. Ez dê çibikim, gelo ez Kurdatiyê qebûl bikim an nekim? Dîsa ez burjiwatiyê, karkeratiyê qebûl bikim? Vê jî di seratayî û di amedehî de tevahî rojên min girt. Min dixwast bi zarokên burjiwa re biaxivim. Ma jarekî wekî min dikare bi wan re çi bike! Ger ez eleqe bijîm, xwe bişibînim wan qet hêvî nîne. Kurd jî heman e, di nîzama burjiwa de jiyîn inkarkirin pêwîst didît. Kurdatiyeke herî biçûk jixwe di destpêkê de windakirine. Piştî hingê jixwe li gorî mercên şênber bavo dê çikiriba? Wê neçar min bide şixûlandin. Hîn jî tê bîra min, ji xeynî min di karê xwe de bi de şixûlan din wêdetir çi altarnatîfa wî nebû. Di wan deman de tişta me dikir şerê kedêbû. Min nedikarî deh qûriş ji bab derbixînim.

Jixwe piştre wekî ku hin dizanin ev zivirî şerekê. Şer qayde nasnekir, herî dawiyê zivirî tûnd ê. Heta zivîrî dest dayîna ser, me raperîneke wisa jî teqand; li hemberî civaka gund, malbata gund raperin. Tu dê beyî bajêr çi bikî? Zarokekî hêza wî nîne, salên dema seretayî, mamoste, wan dixwast çi ji me bikin, jixwe ew jî di nava nîzamê de memûrekî dûzenê ne. Tu tişt bi rêkû pêk nayê elimandin. Ango hewl dan ku temenan wisa vale vale derbazbikin. Ev sal weke nêzîkatiya we tevahiyan jiyan kirye tenê “ez dibistanê xelas bikim, ka ez bibim memûrekî burjiwayê biçûk” ve derbazbû. Bi tevahî tiştê xwe ve bi vê hêviyê ve hatiye girêdan. Min xwend, ez bûm karmend jî, min dest bi qezenckirina pere jî kir. Lê vê jî ez têr nekirim. Di wir de tiştekî me yê bin nakeve hebû. Ev pir zêde dil nedivekir. Ka karê mezintir çiye, ka ez karên hîn mezintir lêkolim, şoreşger jî derketin ser piyasayê. Ev şoreşger kîne? Me got ka em li bajarên mezin de bigerin. Dîsa jî jarbû lê ferqa wê ya ji ya we; ne zûbizû em fêrî nîzamê dibin, nejî em tên dahûrandin (yutulma). Herçend nîzam me paşverû jî bibîne me hêdî hedî ev hêrs di nava xwe de komkir, me ew bire nava derketinekê de.

Ev tevahî bi serê derziyê ve jiyan lêkolîn kirin e. A niha hun ji teoriya herî berfereh re, teoriya şoreşger re eleqeder nabin. Di wê demê de me pirtûkxanê ji xwe re kirbû rêk, me dixwast li gorî xwe çend hep hevokan derbixînîn û xwe bigihînin rastiyê. Binêrin di wê demê de ne rêxistin hebû, ne derfet, ne jî yê ku firman dida hebû. Lêgerînê rastiyê wisa dibe. Ez dibêjim ev çûyîn ne li gorî min e, di rastiyê de pereyê me jî hebû, lê min digo li gorî pere nayê jiyîn. Di cihekî de hestên me yên li hemberê civakê tewanbar hebûn. Rastiya ku ez jê hatime min çareser nekiribû. Dewleta ku li beramberî min pêşketinan çênake, nade çêkirin, nediyare ku dê çi j imin bike. Me tam de di vê darholê de lêkolîn çêkirin. Ez dikarim bi tena serê xwe, bi navê civaka ku windakirye çi bikim? Hêja ye ku bêhêziya min, jaritî û kêrnehatina min bê fêmkirin. Ango, di wê demê de heyîneke girêdayî ziraviya bambî, hêza wî têra tiştekî nake; dijmin dixwaze ya me marjînal bike, lê tu caran fêmnake, nikare bikeve nav de hebû. Tu tiştekî ayîdê xwe, ne di mejî de, ne jî di dil de dikare bike. Hest û ramanê wî jî ya herî lewaz dijî. Jixwe di vir de ferqeke me heye. Dema hun di van salan de diketin nava şaşitiyên mirinî, me di vir de rûh û mejî nefirot. Me got bê hêz jî be bila ya me be, bila li gorî me bimîne. Min got “ez dê wê bidim karanîn, dibe kerî tiştekî were”. We firot ango hun bûn pînê jiyana herî koledar. Jiber wê îdîaya we windabû. A niha hun çima nabin mirov? Jiber we koletiya herî nebaş bi dildar pejirand. Dil zûde hatiye firotin. Li ku derê, kengî, ji kê re, çend qûrûşan hatiye firotin nediyar e. Jixwe em dikarin ya malbatê jî tevlî vê bikin. Hun çawa ji axayê gund re hatin firotin, ji bavo re, ji dayê re, ji mêr re, ji jin re, ji keç û xurt re… Li gorî diyalektizma wê civakê hertişt li ser bingeha vale derxistinê ye.

Di van mijaran de ferqa min ev e; mayîna bitenê. Gelek ecêb e! Herhal li gorî min aliyê min yê herî baş; -dema ez dibêjim tenê mayîn neku weke we fesat, xerapker- bandorkirineke min ya xurt hebû. Ango ne tenêbûneke dijber, xeydok. Mamosteyên me awartebûn, hemşeriyên me, gundiyên me ango me weke niha ev tevahî kirin vîn. Ger dijminê min jî ba min dihêlişt bi min re eleqederbe. Jixwe ev tevahî textîkbûn, cewher hîn cudatirbû. Ji bo ez ji cewherê xwe re qadeke azadiyê bidim nasîn min bi aqil devdorê xwe mijûl dikir. Mijûlkirina ku ez dibêjim, ango nexapandinbû, ne gîrokirinbû. Bi rastî jî ger têgihiştiban, bi wî rewşa xwe ve jî min pir tişt dida wan. Mesela bimîsoger min hinde tişt dida hevalên xwe yên zarokatî. Heta di wî temenê xwe de min gelek tişt dida gundiyan. Min dixwend, ji wan re agahî tînand;  min digot wiha, wisa bûye, wisa çêbûye. Di darhola gund de, me mar dikûşt, em diçûn alîkariya hev. Rewşeke alîkarî dayîna min hebû. Ji tevahî tiştan re berê hertiştî ez direvîm, lê di aliyê din de jî min xwe li hemberî talûkeya malbatê diparast. Ger şiyar bê nêrin ev tevahî berdewam kir. Gumanên dayîka min pêşket. Piştî hingê gumanê nûnerên dewletê pêş ket. Li ser bingeha ez xwe neperçiqînim min ev guman bi awayekî baldar nirxand. Ev pir girîng, bi plansazî, ji bo talûke bê belavkirin hat meşandin.

A niha raperîna we şikandin-rijandin e û di kêliya xwe de windakirine. Bala xwe bidine ser meşandina me ya dewleta Tirk, em heya niha wî çawa dimeşînin; di bûyera Şemdîn de jî –ez bawerim macera ya wî herku diçe tê fêmkirin- me serfermandarê giştî, hukimeta şerê taybet mijûl kir. Kî dizane ger me ew mijûl nekiriba wê çi anîban serê me? Dema ez li Enqerebûm, di wê demê de me ew mijûlkir. Hîn jî şêwirmendê Demîrel heye, Cuneyt Arcayurek digot “ya ev marek e. di 78’an de ger leşkerê me potîna wî şkandiba wê serê mar hatiba perçiqandin. Wî şaşitiyên mezin li me da kirin, em mijûl kirin”. Ev di rojnameyan de jî diyar dikir.

Rast e, wê demê min bi vê şêwaza têkiliyê xwe ve dewlet mijûlkir. Mijûlkirin ne wekî xapandineke erzan, weke şêwazê şexsiyet. Pîlot jî hebû, wê demê digot “ma em vî bixwin, vexwin? Ma em wî sorbikin, nizanim çi, çi? Yek jî digot çûka di qefesê de; “ma em çûkê temaşe bikin? Ango tevahî tişta ku me dikir tevgera çûkê di qefesê de derketiye rêkûpêk bikin. Û bi rastî jî dema çûk di qefesê de derket, wan tevahî serê xwe, porê xwe çirand, vekişand. Tiştekî pir mezin û awartebû. Jixwe li gorî wê demnê ji qefesê derketin, ji bo şer gaveke herî mezinbû. Hun çi dikin? Hun di vir de jî ji bilî serê xwe li rast û çepê xwe bidin wêdetir tiştekî nakin. Ma hun dê çawa bi dijmin re mijûl bibin? Dema ez li Enqerê de bûm, ez tam di –Pîlot zilamê şerê taybetbû, Fatma jî malbateke herî zêde mît bawerya xwe didayêbû- nava navika Mîtê de bûm. Di pîst û çar seatên rojê wan herduyan ez kiribûm bin çengê xwe de. Jixwe ev pêvajoyeke ecêb e. Min gotibû, ma min sorkirî xwarin baş e, an weke kewan min, ka werin banî min bikin û min bixin xefkê, min bikin nûker? Di hewla ka dê wekî dixwazin min bikin nûker an ne de bûn. Ez pir nerm nêzîkbûm. Vaye keklîka di qefesê de dê bixwîne –di dîrokê de jî hertim wisa bûye- wê keklîkan bixîne. Ango xayînê nifş ku di Kurdan de ev gelek belav e. me ew bi vî ve mijûlkir. Mesela min bi salan ji Fatma û yên din re got “ma çêdibe, an çênabe”. “vaye çêbû, libervî çêbûnê ve diçe”. “ez dikarim seat bi seat çêbibim”. Min hertişt hişt, “weke hun dixwazin, hun dikarin min bişixûlînin”. Ma heya kengî? Heya ji qefesê xelas dibe. Lê piştî em rizgar jî bûn em weke we azadiyê tûne nakin, pê nalîzin. Dema ez ji Fatma û ji Pîlot xelasbûm cîhan bû ya min. Lê ev hun ban we dê kiriba meseleya namûsê, we dê gotiba wey ez nizanim “ma wisa zilam dibe?”, we dê dawiya xwe anîba. Ferqa me meyze bikin; di navbera me de bi qasî çiyan navber heye. Lê ger ev tevahî tişt naban, hun nedibûn, ev PKK, ev şer, ev çek nedibûn. Ger min nikarîba ez li Enqereyê derbikevim, ma dê navê PKK jî heba? Ger ez li Amedê derneketibam, ez nehatibam van deran –hertim di dîrokê de pêngav hene- min yek ji van nekiriba, kî dizane ka hun dê li kurban? Lê ev tevahî dîrokek e, li ser de dîrokeke pir ecêb e. Ma hun dewlet çi dihesibînin? Bala xwe bidin ser xwe, rewşa we dilan dişewitîne. Hun bûyera dijmin tehlîlkirin, mesela hun rewşa min a bi wî temenê biçûk, bi wî tenêbûnê ve min çawa dijmin tehlîl kirye jî nizanin, piştî wê jî hun komûtantiyê ferz dikin. Ez nenekî hişk jî nadim vî şerê we yê ziha. Bila şerm nebe, dema ez zarokbûm jî min mirov xwedî dikir, lê ger tu bêjî ji bo vê şervantiyê “nanekî ziha bide” dema ez bi karê xwe yê ku min kirî ve tînim gel hev ez dê bêjim ew heq nake. Jiber tevahî derfetên şer hun kartînin. Heta hun zerar didene. Ev ji kabûsa ku min li Enqereyê, ji bo ez rêxistinê ji Enqere derbixim jiyaye xiraptir e. Di meseleya hestan de jî ev wisaye, her roj mirin û ji nûve zîndîbûn.

Ez tevahiya van bi zanebûn nakim. Hertişt dibin gumanan de ye, hertişt dibin hilweşîneke mezin de ye. ka ez dê bêm kirîn, ez dê bêm gêrêdan, ez dê bêm firotin, ka ez dê bikarim derbikevim, hêza min dê têra bike, bêhna (nefes) min dê têra bike? Jiber vaye di vê rojê de Şehadeta Haqî Karer heye. Ew şehadet wisa pêkhatibû: Heqî hevalekî me yê biwêrek, xwedî dilbû, yek ji yên rewşa min fêmdikirbû. Bi rastî jî hevalekî mirovahiyêbû. Herî zêde ji me bawerkir û bi wêrekî got “ez dê bibim mîlîtanê vê dozê” û beyî ku ez hîn jê re bêjim bike, wî destbi kirine kir. Dijmin ev dît: Heqî Karer mîlîtanê vê dozê yê herî bicewher, bêdûbendî (ikircikli), yê herî zîrekbû. Pîlot jî wisa, mesela çar roj berê bi me re li Entepêbû. Me civîna xwe ya herî mezin di 13 Gulana ku bi 14 Gulanê ve dibe yek de li Entepê çêkir, heya sibê em di odeyekê de bûn, wî ev dît. Ev civîn jî sefera min a li Kurdistanêbû. Me di Agirî de destpêkir, di Entepê de xelas kir. Jixwe min got “me êdî ev civîn xelaskir, ez diçim Enqerê, ez bimrim jî êdî xem naxwim, tixm rijya êdî dê şîn were”. Çar roj derbaz nebû, li Entepê agahî hat. Min got “temam, jixwe tişta ku dihat hêvîkirin jî ev bû”. Yên weke Kemal Pîr digot in “em çalekiyekê bikin, yan mayîn yan mirin”. Di wê mijarê de min got “ka em nekin, dîsa min bi pêşdîtî got em cenazeyê xwe sexlem bibin Karadenîz ê”, me cenaze bir. Beyî ku ez bêjim “ev çi felakete tê serê me”, vaye di 3 Hezîranê de daxwazî û hewla Pîlot a me dana girtinê çêbû. Dê darbe çêbûba, berya hilbijartinê 5’ê Hezîran ê darbeya 3 Hezîran ê dê çêbûba. Ev Namik Kemal Ersûn Turkeşgerbû û bihizirin li hemberî me nîzam dikeve sawê de. Em çar-pênc hevalên ciwanin. Li hemberî wan darbeyek faşîst tê rêkûpêk kirin û Pîlot –di rastiyê de zilamê artêşê ye- dê me bikûj e, an dê me zîndana sîh sal? Em şaşo maşotiya vê dijîn. Ger darbe çêbibe dibe tune bike, ger darbe çêneke dê me bike zîndan ê. Ango di 77 de darbe dihat hizirîn ku di wê demê de navê me jî nebû. Tevî vê jî nîzam saw dida me. Heval Heqî piştî wê pazde rojan, dema dor hat eme 3 hezîranêbû. Ez tesadûf neçûm malê, nehatim girtin. Kemal Pir di rêkê de hate girtin, me di mala Karasûyan de ev talûke sivik derbazkir. Pîlot dîsa hat. Tişta me herî baş kirî, me tiştek nîşa wî neda û kar di cihê mayî de domandinbû. Di wê demê de textîk çibû? Evbû; em dê li Enqere bimînin, em bitalûke nabin, em jî dê weke komên din ji bûyera îdolojîk re giranahiyê bidin, milê me yê çekdar zêde çênabe, em dê kowar derbixînin û zewacan bikin. Pîlot digot “ma wisa ye bira! Min digot “bitemamî wisaye”. Her roj diçû pere xerc dikir, zêr dikirî. Heta ji min re qata mal gir, bûzdolap kirya. Xwedê kêm neke, di wan rojan de pereyên ku wî xerc dikir kesekê din ji me re nedida xerckirin. Û gelek jî bidisîplînbû. Digot “bes tu firman bide, hertişt amedeye”. Digot “çalekî jî amedeye, bes tu bixwaze”. Ev sedî sed girtina bin kontrola xwe bû. Min got “temam, dê wisa be” filan. Vaye me şeş meh jî wisa derbazkirin. Ger mirov bala xwe bidê ev pêvajo pêvajoyeke bisawbû. Heqî hat qetilkirin, li gel me sê çar çekên qirêj hebûn ku size/cezaya vê herî kêm sîh salbû, kom dê xelas bûba.

Piştî hingê me du şervanên taybet ên komê, bi Fatma re me got têkiliyên hestyar ên taybet şart e. Bi textîk an jî bi nêzîkatiyek wisa ve –ev nebi inyeta xirap ve- em çûn ser. Ango di cihekê de pir ecêp dibe, “tu çi dixwazî? Ez weke gundiyekê jar, ciwanekî Kurd di mala we de me”. Bavê Fatma digot “me dê ev girtiba û kirba zilamekî dewleta xwe”. Rastî jî ev bû. Em bi zilamekî wisa re çûn wê derê. Pîlot jî bîst û çar seat li gel me bû. Nîzamê hin di wê demê de em kiribûn bin çavderiya xwe de. Ez bawerim bîryar ev e: “Em dê vî bikarbînin. Ev gêjik xwediyê taybetmendiyên bûna zilamê me ye. Kêmekê jî navê wî hatiye bihîstin. Dikare di karê rêxistinê de, di karê Kurdan de bê karanîn”. Me bîryara mirine li ser vê bingehê rakir. Biçend şehadetan re, girtinan re, ev jî derbazdarbû. Ango em deqe bi deqe tên şopandin. Dixwazin her roj şaşitiyan li me bidin kirin. Ez dibêjim “firmana mirinê bide, firmana şêlandinê bide”. “ka niha bisekine, ger ev dîsa nebû dusibe” falan, me wisa pênc şeş meh xelas kirin. Dema ez hatim Amedê, ha dîsa maaş tên. Fatma mamosteye diçe maaş digire, bi Pîlot re randevû digire “piştî sê meh şûn de em filan cihê hevdû bibînin” û her wisa. Tamam, dîsa qontrola dewlet çar çar e. Jixwe wekî hun dizanin min yekser efendiyên xwe terikand. Ango çîrokeke cudaye. Piştî hingê ev seha. Ango ji bo em ferqa xwe danin holê hun dê fêrî vê encamê bibin; hun çawa nêzî jiyanê dibin, ez çawa? Sîxûrbûna van ya bizanist an bê zanist jî negirîng e. Du endamên burjiwa ne, du kesên zû de devj gelê xwe berdan e, du nasname. Şerê min ê bi wan re meyze bikin, têgeha xwe ya rêxistinê meyze bikin. Binêrin, şerê afirandina rêxistinê binêrin; rastiya xwe ya xerakirina rêxistinê binêrin. Jixwe ez dê pir baş qîmeta rêxinkirinê bizanibim, hun jî dê tenê weke xerabûneke dijmin bitevgerin.

Wê demê Fatma ev digot: “kengî ez bîst û çar sêt bi PKKgerekê re bimînim, ji bo ez wî xelas bikim ew dem besî min e”, hem jî di asta navend/merkez de. Lê ji bo min digot “ev naşibe yek ji wan”. Havalê me Cuma hîn jî dijî, rojek hat jiyana min dît. Gotiye “ya ev çiye, em wê bikûjin, hem jî yekser”. Hayrî Durmuş wan jî gotiye “tu çawa wiha dikin” û dijber derketine. Ez dê deh sal liber xwe bidin ku ez di navikê de bûm, lê ew bîst çar seat liber xwe nadin. Jixwe provakasyoneke yek deqê dê rê veke dewlet were rêxistinê xelas bike. A niha Şemdîn jî wisaye. Ango ev tevahî gelek bi hev re girêdayîne. Em dizanin Şemdîn şexsiyetekî dema got ez dê daleqînim dê daleqîne, yê gotinekî kiriba yekser dikûşt. Keçek hebû navê wê Dîrok bû, digot “ya ev weke axayekî, nizanim dixwaze çi ji keçkanbike”. Min got “gêjê, jixwe wî di Amedê de axatiya xwe damezirandiye, tu keçikeke jar î, tu ji Enqerê çûyî, jixwe dê te bigre, nizanim dê çi ji te bike. Zilam li gorî xwe axatiyek damezirandiye, yan tu dê îqtîdara wî nasbikî, dema tu dijber derketî jî –ez bixwe jî newêrim, ango ez nikarim jê re bêjim li ser çavên te biryên te hene. Heta ez jê re xizmet dikim- tu dê berdêla wê bidî”. Feqîrê çû, herdu lingên xwe windakir. Me ji Şemdîn re yek gotin jî nekir. Çiye, neçiye? Ango divê em bûyerekê binasin. Her kêliyê “wey reftareke wî ya wisa hebû, xweşa min neçû”. Jixwe gelek kes jî çûn bûn leşkerê wî yê sivik. Encam; dibir felaketeke mezin û dîsa me ew bi tecrûbeyên xwe ve, me hêdî hêdî ew derbaz kir.

Ger Fatma weke endamê Mît, Pîlot weke endamê îstîxbareta sivik rist dilîze, Şemdîn zilamê ku yê duyemîn hatiye îlankirin, komûtanê leşkerî, gotina wî gotine, dema dixwaze darde dike, dibire, tu dê vê çawa binbixî? Lê jibîr nekin, dibê gelek ji we leşkerê wî yê sivikbûn. Gelo ger me we di cihê komûtanê we de hiştiba an jî ger hinde tedbîrên min neba şemdîn dê hun biriban ku derê, hun vê fêmdikin? Bi taybetî jî divê hevalên me yên ji Amedê vê baş bihizirin. Vaye zilamê we derkete holê. Hun dê bêjin “di navanda PKK de bû, Rêbertî ew li ser me ferzkir”. Na, min ew wisa ferz nekir. Ger şiyar lê bê nêrin min tehlîlên weke baranê rêdikir. Jixwe çeka me ya herî mezin tehlîl (çözümleme) in. Tu dê di wir de mirovan teşhîs bikin, tu dê di wir de rastiyê bibînî, tu dê şer bidî. Hun qet ji vê re şiyarî nadin nîşan. “Tehlîlên Zekî bilind in” û hun hemî ji vê re serê xwe dadixînin. Yek jî hinde aliyan dide we. Ji keçkê re dibêje “tişta tu dixwazê bijî”, ji lawik re dibêje; “tişta tu dixwazî bijî”. Hun jî dipejirînin. Hîn jî em şêwazê jiyana Amedê derbaz nakin. Ji wî re jî firman di aliyê serfermandarê giştî tê, para tên, darhol vebûne, ji bo ew lawikê li Amedê hatiye, ew keçika li metropolan hatiye, maceragerên keç –ku tu du nokan biavêjî tu dê wan bineçîrî- ew qes valene ku, xwediyê şexsiyetên bên lîstikan e ku yekser bindikevin. Û wisa jî bû. Tevahî tişta ku ez bikarim bikim dîsa li gorî xwe dana meşandina şêwazê şer û ji bo vî karî meşîne. Ka were; zilam bi taxima xwe ve hate vir, ango min gotineke çep kiriba, te dê hîn nêrîba dê kariba ez esîr jî girtibam. Dîsa min got “mezin tu yî”, min nikarî tiştekî bikim. Ez biçekê wî bi bîrdoziyê ve çareser dikim, wî bi polîtîkayê ve çareser dikim. Dema min Fatma tehlîl dikir dewlet hebû li pêşiya min, ango li gorî kesê ku dihat dîtin Fatma biqasî keçê (pîre)bû. Min qirka wê girtiba an jî min hişk lê nêrîba wê ketiba û miriba. Lê min şaş nêrîba dê şaşba. Zekî jî wisa, ger min jê re gotiba “tu çi dikî” dê miriba, jixwe liber mirinêbû. Her roj ji min re digot xwedê, “tu xwedayî”. Dê miriba, lê ger miriba textîk dê xera bûba, dibe lîstokên KT tehlîl nebûban.

Jiber vê ka binêrin guftigoyên min ê bi wî re, pir xweş in, yek qûsira wê nîne û tevahiyan ew baş daye meşandin. Dibe karê dana meşandinê gelek li me dabe windakirin, lê tişta daye qezenckirin çiye? Di cihekî de asta şer a amedeye. Ma ev tiştekî biçûk e? Na, dost û dijmin qebûl dikin ku, bi rastî jî gelek girîng e. Jibîr nekin dema hun bi yek hevokê reaksiyon didin nîşan hun tên kûştin an jî hun dibin kukla ya wî. Ango dijmin gelek aliyan ve têdikoşe, têkoşîn bûyereke pir berfereh e.

Jiber wê ez dibêjim, hun di nava rêxistinê de, ji dîroka rêxistinê, ji şer tiştekî fêmnakin? Hêz û vîna we ya fêmkirinê felç bûye. Ez pir bawerim ger ew zilam sexlam maba, ger mijûlkirina min neba di nava vê PKK de kesek nedima. Jixwe yên durist dişan mirinê. Hindek jî bixwe dikûşt, weke nediyare çi lê hatiye nêz dibû û hinde qûrnastiyên wî yen hatine alimandin hebû. Hinde keç û xurt fêrî jiyana ketî kiribû. Me di wê roja derbazbûyî de agahiyek girt, hun dizanin hinek raviyan û a niha di bin hîmayeya polîsan de jin û mêrtiyê dikin. Ango dê wisa li jin û zilamê paşde mayî jî hatiba. Ev endamên Mît ê herî baş, endamên Jîtem ê yê herî baş in ku di navenda Amedê de li hemberî gelê xwe şer dikin. A niha malên wan hene. Tevahî ketine bin parastinê, lê her roj li gel dixin. Li gel we çûn wan deran. Ger Şemdîn ba, yek kes li Kurdistanê de nedihişt. Hun dibînin vaye herî dawiyê; bi îftîrayê ve, demokratên Tirk bile tune dikin. A niha ev cîdîne. Piştî vê jî hun derdikevin li pêşiya me, hun xweşîk narûnin, bi teşeyeke ecêp li me dinêrin. Dê tevahî tiştên we bibin û dê we li dijî gelê we, hevalên we bikin îtîrafger, textîkger. Şexsiyet ewqes e; şexsiyetê we ne şerker e, ne birêbaz e; şexsiyeta we ne ji siyasetê ne jî ji rêxistinê fêmdike. Şexsiyetekî we yê zipziha heye, çi bikin devê we hun dê wê bixwin. Bi textîkek biçûk ve dawiya we dikare were. Hun vê nabînin. Piştî hingê jî hun têra xwe digirîn: “wey tişta hatiye serê min”. Jixwe ya herî xirap jî; hun dibin dijminêkî bê rehim a nîfşa xwe, hun tên rewşa dijminê gelê xwe. Ev li holêne, ez vê aşkere dikim.

Rast e, gelek hevalên we yekser ne yekser qetil kirin, rê ji reva wan re vekirin, ew xistin. Heta herî dawiyê xwes gerîlayê herî dawiyê li Amedê maye çareser bikin. Lê dîsa jî nirxên hatine xelaskirin ne kêm in. Wî dixwast weke gerîla çareser kirye biçe gel komûtanê xwe. Dema herî dawiyê aşkerebû vê carê tevahî kesan got “em wî bikûjin, biteqez em wî bikûjin”. Me nekûşt jî, me got “em jiyana wî afû bikin”. Nameyek biçûk nivîsîbû. Me got “tu dikarî bijî” û me got “tewanbariyên te gelek giranin, tu sed car dardekirinê heq dikî”. Dikarî bê girtin, lêpirsîna wî hatiba kûrkirin. Lê yeteneka lêpirsînê li gel yên me nîne. Divyabû wisa nerevîba an jî ji aliyê min de reva wî hatibû tehlîlkirin. Yên me dijmin hardikin. Jiber ez vê dizanim min ew di nava xwe de çareserkir. Min digot “ew bireve, nereve jî ji bo me wekî Fatma, Şener nirxa wî nîne”. Min bi wan re şer meşand. Mirin û mayîna wan ji bo min negirîng e. Reviya, li gorî min ew jî hatibû eyarkirin. Ma ev zilam dikarî çîdî bike? “Komûtantiya wî nîn (sifir) bû, bilîze jî dê weke UNITA lîstiba. KT nikare vê bide berçavan, ez vê baş dizanim. Wê xwe bispêre Kurdên nûker. Jixwe Barzanî ew maceracin e, tev li per pereyane. Malbat Sakik ji wan xeraptir e. Di wan de biçekê Kurdatî heye, lê di van de ew jî nîne. Ev dibêje “ez dê tevahî Kurdan bikim yek”. Hîn meztir dilîze. Ma gelo KT dê li hemberî vê çawa liberxwe bide? Dê polîtîkaya nûkertiyê hilberîne, KT jî dê were bi wan re hevdîtinan çêbike. Hêdî hêdî rêbazê hevdîtinê pêşdixîne. Dê bi elçiyên Emrîkî re, heta bi MOSSAD re têkilî çêke. Zilam li ser Kurdistanê pazartiya mezin dirazîne. Naxwaze bibe memûrekî biçûk, sîxûrekî biçûk, dixwaze bibe nûker û polîtîkagerekî baş. Yê din jî li Emerîka wisa ye. Jixwe me xwe bi zanîna ev jî nagirê ve bisînor nehişt, me derfetê vê ji holê rakir. Me ev bisalane vale vale derfeta tevahî nûkertiyan ji holê nerakir.

Zemînê nûkertiya polîtîk zihabû. Ev dixwaze ya nû damezirîne. Ma ev gengaz e? xwediyê wê napejirîne. Fêrbûye, ev bisalane KT wî li ser polîtîkaya PKK xwedî dike. Dibêje qey dê wî hertim xwedî bike. Na xwedî nake. Wê bitirsnakbe. Çima? Wekî ku ew jî dibêje ya berdêla wî “şerê min tenê bi Apo re ye”, ez vê na nepixînim, ew xwe vê dibêje. Tenê rêka jiyana wî ev e. Tirk jî zagon in: komûtanê ku di şerê çinatiya desthilatdaran de winda dike serê xwe dike sêniyê de, derdikeve pêşiya paşa. Ozal jî wisabû.  Bi me re deh sal şerkir, lê ser nexist. Herî dawiyê çi got: got “guftigoyên siyasal”. Yekser sere wî çû. Ango tu reyîsê komar jî bî dê serê te biçe. Çima Demîrel rojê deh gotar/nîtûk diavêje? Jiber ger binbikeve serê wî jî dê biçe. Tevahî kes şaş dimînin. Dibêjin “ciwan jî wekî wî nikarin bixebitin”. Cîhan şaş dimîne. Ez derûniya wî baş dizanim: derûniya mirinê. Ger li beramberê artêşê çava danegire, wê mîsoger bê kûştin. Mesut jı wisa ye, Ecevît jî wisa ye, yê din jî ev jî wisa ye. Lê rewşa vî hîn biêştir e. Jixwe wekî min gotî di li wir nûkertiyê bike. Ji Barzaniyan bawerî girt. Jixwe li pişta wî siyonîzm heye, Emerîka heye, Tirkiye heye. Wî jî got “herhal dê cihê min baş be”. Barzanî ji wî re dibêje; “ez ewlekariyê bidim te”, ew dibêje “berde, hun azadiya min kêm dikin”. A niha tu dê vê wisa tehlîl bikî: Barzanî bixwe sedî sed dibin ewlekariyê de ye, dibin ewlekariya tank û topan de ye (di bin ewlekariya artêşa Tirk de ye). Gêjo, di dangasiyê de ye, azadiyê dixwaze: azadiya nûkertiyê, qada çînatiyê dixwaze. Xwest vê di vir de li ser min ferzbike.

Bi van hemûyan ve ez hewl didim ji we re şerê çînatî jî vebêjim. Hun tênagihin. Min dest nedayê lê ew ji çînatiya nûker re cîh digere. Gûr gûrê kera çû, dibin al an de weke pûtan wêne kişandin wêdetir tiştekî nake? Hindek dibêjin “em wî şerjêbikin”, hindek dibêjin “em wî perçe perçe bikin”, hindek dibêjin “em wî daleqînin”. Ango zilamên wî ji ber ew bêserkeftine dê ji mirinê mirinê li wî bidin qayîlkirin. Ev aliyên şer ên tist didene. Hun hîn jî wate nadin tiştên çêdibin û xelasdibin. Dê çi bibe? Şer ew qes awarteye. Ez vê ji bo vê dibêjim: Ango ev tiştên ku ez dikim tiştên xwezane, ez nabêjim ev xebatên mezin an jî hêjane. Hezar xebatên me yên ku me kirine ku dişibin vê hene. Xebatê moralê, weke min gotî xebatê nan, xebatê ewlekariyê. Ma qey ev bixwe çêdibin? Di vî welatî de xwe bi xwe pelek bile nayê jêkirin. Weke min gotî hîn jî asta we ya pêşketina polîtîk, leşkerî nîne. Rêxistin çiye? Şerê rêxistinê çiye? Hun vê nizanin, heta hun jê aciz dibin, asta we ya pêşketinê nîne. Ji bo we bes cixareyeke Kurdan heye û dûmana wê heye. Jiyana jarê Kurdê ku bi dûmana cixarêve hatiye bisînor kirin, ger ji bo wî jinek-mêrek hebe bes e, ji bo wî hertişt di vê de xelas dibe. Jixwe a niha ew jî nîne. Ew jî min ji holê rakir û hun dê li vir biteqin. Neteqin, xwe biguherînin. Jiber vê ez dibêjim “yan hun dê xwe biguherînin, yan jî hun dê biteqin”. Çîler di wê roja bihorî de –vê carê jî ji demokrasiyê- digot “yan dê çêbibe, yan dê çêbibe”. Jixwe serok fermandar jî li ser tiliya xwe dileyîzîne. Kuklaye , çi nirxa wê nîne. Vaye pîrejineke, lê ji me fêrdibe. Jin di şoqê de mabû, di tevahî tiştan de, di tevahî hevokan de ew heye; “yan dê çêbibe, yan dê çêbibe, yan dê xelas bibin yan dê xelas bibin, ya dê wisa bibe, yan dê wisa bibin”, vê carê jî helecana “yan dê biguhere, yan dê biguhere” helecaneke şer a ku jê şok bûne heye. Di rastiyê de ev şiyar ya me ye. Şiyara “Yan dê biguhere, yan dê biguhere” ya me ye, ya min e. Jiyana min bixwe ye, a niha em li dijmin didin gotin. Ev kar ew qes girîng e. Ez naxwazim hîn zêdetir vekim. Ev ji bo hevalên me yên nû hatine destpêkeke.

Hun şer dixwazin, hun dibêjin “ez PKKger im”. Ez hewl didim cevherê vê biçekê ji we re vebêjim, bidim fêmkirin. Hun dibêjin “em nikarin eleqeder bibin, em nikarin xwe nêzîkî fêmkirinê bikin”. Wê demê hun pêdihesin ku hun hatine çi rewşê? Ev şer girîng e û mezin e. Ka vê rewşa min binêrin tevî ez hewl didim xwe bigîhînim tevahî karan hîn jî çawa hîn yeteneka min ya têgihînê pêşketiye. Ez ew qes xwe digihînim rêxistinê, tevahî tiştan, lê dîsa jî ez dibêjim têra nake, dibe cinawir min daqûrîne. Hun weke çûka mirîşkekê, weke berxika mihê ne, marê we an jî qûrê we –ne meha we- dê were we di yek gepê de bixwe. Ev bi êş e lê rastiyeke. Ez di vê demê dawiyê de we û van zarokên kewan re tînim gel hev. Dîsa we bi çûkên mirişkê re, bi berxikan re tînim li gel hev. Ez dibêjim ger ev hebin wisane. Dîsa lîstika hinde pîsîkên kirêt bi mişkan re heye. Dema ez li wan dinêrim ez dibêjim gelo! ma em jî wisane, gerîlayên me yên çiya bi dijmin re weke pisîk bi mişk re dilîze, dileyîze? Ev hertim têne mejiyê min. Û aliyên wê yê rast jî heye. Hun dê van fêmbikin. Dê me daqûrînin. Pisîka kirêt an jî mar dê bê her roj zarokekî bigre. Tişta ku dijmin dike ma ne ev e? Jixwe ka binêrin xwe kirina çi rewşê, ka li wan qûmandoyan meyzînin dibêjin “em dê daleqînin, şerjêbikin”.

Ev rastî ne. Divê em a niha xwe ji bûyîna çûkê xelas bikin. Berya hertiştî hun dê di vê dibistanê de fêrî vê bibin. Ger hun bêjin “me negir cîdiyetê, me nexwast fêmbikin” wê demê dê we bixwin. Berpirsyarê vê jî ne ez im. Xwe nespêrin min, eynî weke çûk bawerya xwe nade dayîka xwe. Ma dayîk dikare çi bike, dîsa kevok dikare çi ji zaroka xwe bike? Ma mar e, dê were xwe biavêje ser zarok û bixwe. Çare yekser firdan an çengên xwe vekirine. Ez dibêjim “heya hun çengên xwe vekin em dê we di vir de di nava ewlekariyê de bigrin”. Ez bi awayekî lezgin dixwazim vê rastiyê li we bidim qezenckirin, netenê di warê madî de ez we têr dikim, di warê hestî, hizir, di hertiştî de, heya ez we fêrî firandinê dikim wê têrdikim. Heya hun fêrî vê dibin ez dê bisekinim, min tedbîra vê girtiye. Heta ez dibêjim şêwazê şahîn, em soz didin ku em we bînin rewşa şahın. Lê hun jî bi aqilbin, dîsa li zarokan meyze bikin, ez şaşitiya hevokê bîle nakim. Dîsa min duhû çîrokeke pir bi êş dît. Zarok ji hêlînê derketiye, jiber nebilinde daketiye jêr. Ez çûm, min temaşe kir –yên ku lêdinêrin nebaş in, nabînin, wijdana wan nîne- serê xwe kûnkiribûn. Ez nizanim çi, kê wisa lêkiriye, herhal dayîka wê wisa lêkiriye. Ango xetaya qeydan jiyaye. Xetaya çi qeydê? Ma hîn çengên te çênebûne, tu şima ji hêlînê derdikevî?

Bi mirinî tevlî rastiyên rast bibin, ger şaş be ya rast peyda bikin

Cezakirineke pir bê rehme, ango zarok tewanbariyek jiyaye. Ma zaroke çi dizane, xwe berdaye jêr, lê dayîk an jî yê wisa li wê kirye, yê wê mezin kirye bi rengekî bêrehm ew kûşt in. Min bi zorî ew girt, lê dê sax bibe an saxname ez wê nizanim? Mafê jiyanê nade. A niha di vir de disîplîna we laçqe ye. Zarokeke kevokê jî berdêla wê bijiyana xwe ve dide, hem jî mejiyê wê perçebû. Cihekî wê yê din jî naxe. Ango mejiyê wê perçe perçe dike, an qirka wê jêdike, ev tiştekê ecêbe. Jiber em mirovin xwedî feresatêne ew qes jî nabe. Di vir de hun zarokin, hun derkevin cihekî din dê we bixwin, dewlet dê we bigre. Jixwe digire jî, hun xwe diavêjin devê wî. Ev jî xwarina darbeyeke bimirînî ye. Ango hun ne zarokê kevokêne, lê em bêjin hun zarokê şahîn in. Herî kêm zû mezin bibin. Dema we çeng vedan bila mirov bizanibin hun zû bi zû nabin zad. Ev dibistana şervantiyê wisa ye.

Nebêjin me wisa fêm nekir, me wisa nedizanî. Ev dibe henek bi rastiyan kirin û ez naxwazim dayîktî mayîktiyê jî bikim. Biçin ji xwe re di cihekî din de dayîk û bav peyda bikin. Şêwazê me yê li vir, şêwazê şahîn, qertal e. Ku em bi awayekî mezin li ser navenda xwe ne. Hun tên weke zarokê mirîşka qirêj deng derdixin. Heta min got ya, hun tên her roj disîplînê xera dikin. Kesek vê napejirîne, qebûl nake. Lawir bile qebûl nake, ma em dê çawa qebûl bikin. Ku dijmin ew qes bi talûkeye ku ji me re mar û gûran nade gerandin, wehşiye. Ger hun hîn jî dibêjin me fêmnekir wê demê ez dê kûlman li sere we bixim, divê wisa em bikin serê we. Yên ew qes disîplînê xera dikin, nayên rastiya şer, ji rastiya jiyanê re dijberê didin, dikûjin û diavêjin. Jixwe pişt re jî diavêjin. Ger bijî jî dibêjin “biçe”. Carek din ji wî re di hêlînê de cîh nîne. Ez di nava ecêpmayînê de dimînim. Hun her roj disiplînê xera dikin lê em her roj dibêjin “wisa zarokatiyê neke, bi disîplînger be!” Ev israreke zêde ye, ne rast e, ev ji bo min ne rast e.

Divê hun di van mijaran de şiyarbin. A niha rastî wisane, ger rastî cudabin wê nîqaş bikin, ji min re rave bikin, ez tevlî rastiya we dibim; ger tiştên min rastbin hun jî tevlî bibin. Em dirûst bin, çi nebe hun mirovin. Ger rastî mezinbin –min kêmekî ji we re vegot- divê hun rehet nîqaş bikin, jiber wextê we heye, serê we zêde newastiya ye. nîqaş bikin û bi mirînî tevlî rastiyên rastbin, ger şaş be ya rast peyda bikin. Em amedene rastiyan gûhdar bikin, ger rastbin em dê hizra we ya rast, bila ev jiyanîbe ne jiyanî be, ger me îqna bike em amedene ji xwe re esas bigrin. Û di encam de weke ku hun dibînin em komeke danajiyanadina gel a ku dijmin kirine çembere de û dorpêçane ne. Hun dê vê mîsoger fêmbikin.

Ger hun tişta dizanin bixwînin, weke ku ez dibêjim dayîk kevok çi dike ez jî dê wê bikim. Ango hun dê bingehîn ji hêlînê bên avêtin. Herçend hun dimayînê de israr bikin jî em dê wisa li mejiyê we bixin, em lê jî didin. Cîdî bin, hun dê fêrî jiyanê bibin. Cîdîbin, hun zû bi zû ji dijmin re nabin zad. Ango êdî bes e, me cudatir sivik nirxandin dijberê qeydên xwezayê ye. Li ser bingeha dijbertiyê hun avêtine holê. Jixwe tevahî kes wê dixwe; ango hun ji hêlîna xwe, ji welatê xwe hatine avêtin û hun her roj li vir, li wir bindikevin. Ev çiye? Li Evrûpayê de we dixwin, di metrepolan de we dixwin, yên li Kurdistanê de mayîn jî dixwin. Ma ya şivanan jî jiyane? Weke kerekê dişixûlînin wî dişixûlînin, rastî ev e. Şûna hun rastiyan bibînin, bi rêbazên giryê ve, li gorî xwe, weke civîkê denge cîk cîk derdixin.

Vir dibistana şer e; ma bi dengê cîk cîk şer tê fêmkirin? Hun zilamê jar ên belanin. Ez li vir xwe baş ferznakim, ez dibêjim biçekî bi aqilbin. Ez dizanim hun aciz dibin, lê em çii bikin. Mar tê, ango a niha biherike, bête vir, weke ahtapot an. Biçekî di mejiyê xwe de zînd bikin; gûr an lawirekî din xwe avête li ser we, anjî liber xwe avêtine, hun dê çibikin? Ma qey KT ji vê kemtir bitalûkeye? Berovajî talûketir e. Jiber teknîka herî xirap di destê wî de ye. Yan divê em dijmin weke dijmin nebînin, ango em biçin radest bibin, divê em nekevin nava şer. Ango dema me ji wir, ji vir perçeyek nan dît divê em bêjin bes e. An jî dema em ketin nava kar de, dema me got “dijmin heye, berxwedan heye, şer heye” divê bi rastî jî em pêwîstiyên vê fêmbikin, biecibînin, ji derveyî ve çi çareserî, altarnatîf nîne. Di vî karê de girî nine.

Negengaze em weke civîkê bixwînin, em nikarin bi vê ve tiştekî rizgar bikin. zaroktiya ku min li hevalê xwe yê herî kevin aniye. Mesela min hertim ji bo Abas got, di polîtîkayê de û di şer de zarokeke, lê ma zarokekî 45 salî dibe zarokekî çawa?  Rihê wî derketine, porê wî spî bûye, hestê û goştê wî ji hev ketiye ango zarokekî kirêt. Negûherî, ji şexsiyetê leşkerî, siyasî û ê şer re nebû bersiv û kete vê rewşê. Lê hîn jî em bihêvîne, em dibêjin em wî biguherînin. Bihizirin rewşa yê herî zêde xwe bizanist dibîne ev e, yên wisa hîn pir in. Neraste ez navê wan bidim. Ma min ji we re negot? Ango ma ez dînim? Ji bo ez zarok nemînim ez xwe pêşdixînim, diguherim, xwe tînim rewşa têr. Jiber a niha ez wan didim jiyîn, ez we didim jiyîn. Weke min gotî ger ez ji wan berdim yên weke Şemdîn gelek hene, dê di 24 seatan de dawiya we bînin. Jiber vê ez dibêjim ger hun dirûstbin, xwedî rêgezbin, herî kêm ji bo hun xwe li ser lingan bigrin hêz qezenc bikin. Bes e, ma ez ji çiyê we re dayîktiyê bikim? Gelê me jî a niha weke zaroke dibêje “zarokê me biparîze”. Zarokê wan jî dibêjin “me biparîze”. Ma qey ez xweda me? Weke hun dibînin ez şervanekî herî lewaz, herî jar ê kedê me. Min tevahî çîrok ji we re vegot. Hun xwedatiyê ji min hêvî dikin. Ne wisaye. Min weke meşeke mirov a herî kedkar, herî kiryarger xwe anî vê derê.

Rastî biçekê wisane. Ez êdî nizanim, ez êdî naxwazim hevokên weke “ez kêm mam, di perwerdê de ez lewazim” bibihîzim. Jiber di holê de ye em bi çive liberxwe didin. Ger hun şiyar nêzî bibin em eleqeya malbat û devdora we nade nîşan em nîşanê we didin. Lê me xwe di destpêkê de heya niha hertim ji we re got; ger hun tu dê bijî, ger dê jiyan hebe divê tu têbikoşî. Jiderveyî vê weke min çavên xwe nevekin. Vekiriye hertim zikîmin bile diwerime, ji bo min ne xew heye, nejî tama xwarinekê. Ez tevahî tiştan li ser lingan çareser dikim. Şervan wisa çêdibin, şervantî wisa tê kirin. Ger cudaba çi zilam nînin ku weke min bi aqil e, hevokê jiyanê di yek keliyê de fêmdike nîne. Min jî dikarî weke we xwe newastandiba, lê ev negengaz e. A niha ez hewl didim vebêjim ku barê we saw dide mirov. A niha hun tiştên ku bên qezenc kirin –bisedemên behnek berê min rexnekirine ve- xeradikin; dawiya vê nîne. Hun qet naxwazin derfetê jiyan û şer binirxînin, aliyekî vî yê bê fêmkirin nîne. Weke ev bisalane ez didim diyarkirin cîdî bin, di xwedî feraseta kûrbin. Werin inyet û hestên xwe yên şênber terbiye bikin, weke mirovekî ji pirsyara “ez dikarim li ku dera vê şerî de bim” bersiv bidin. Ger tu dê jiyanê qebûl bikî jî ka ev jiyan çiqas azad e, an çiqas hêjaye hewl bidin ji bo hun bersiva vê jî bidin. Qenebe di vir de bersivekî bigerin. Ez nabêjim hun tevahî di dawiya devre de bibin “mîlîtanên bêqusur”. Dibe hinek ji we biçin mala xwe jî, lê divê hun ji min re vebêjin hun çima diçin malê. A niha em li vir hevdu nexapînin, xapandin mirin e.

Em neçarin cîdîbin, jiber tevahî cîhan di nava hêviyên “ka PKK çareser dibe, xelas dibe? de ye, an jî bi mîlyonan vê pirsyarê li me dikin “PKK dê kengî qezenc bike?”. Serkeftinê ji me dixwazin. Dijmin dibêje “sibê, dusibe dê hilweşe, çareser bibe” lê gel jî j ime serkeftinê dixwaze. Di navbera herduyan de ez û hun. Em çareser dibin, libervey serkeftinê ve diçin? Werin di nava kar de derbikeve lê ev herdû jî rasteqînin. Ger em kontrola xwe ya bist û çar seatan winda bikin em dê bikevin û çareser bibin. Divê hun bi awayekî pir xurt cîdîbin. Çi altarnatîfa we yên din nîne. Dema ez dibêjim ji derveyî vê çi altarnatîfên we ya din nîne, kesek naxwaze jiyanê li we dank bike. Bala xwe bidin ser, em bi serê derziyê dikolin bes ji bo em ji we re derfetekî bibînin û bidin we. Ma hun çi dihesibînin? We got çek-mek, lê rewşa komûtanê we li holê ye. Ger komûtanê we we weke sîxûrekî çar çar nedîtiyê, hun radest nekiriye ev xera vi şerê mezin e. Tişta ku li ser şervantiya we hatiye damezirandin, tişta serfermandarê giştî eyar kirye nûkertiya radestger e. Encama ku hun ji vê derbixin; ji nû de gerîlabûyîn, artêşbûyîn û textîkên şer kirina devrê ye. Ger pêwîstbe ez dê xwe di vê mişarê de nûbikim. Ji bo ez xwe di vê mijarê de nûbikim ger pêwîstbe ez dê pêlî xwe bikim lê ez dê xwe nûbikim. Ji derveyî vê çi rêkek din jî nîne.

Derketiye holê ku tişta weke jiyanê tê ferzkirin neçîrtiye. Hun dê peyna xwe lê bidin û hun dê bejin “tucaran”. Ya rast ez bawerim PKK jî biçekê tê pêşxistin. Herî kêm me bi qasî teoriya şer teorî û nêzîkatiya evînê jî daniye holê. Yê dixwaze dikare lêkolîn bike, bibihîze lê weke min gotiye hertişt di rewşa şer de ne. Ma ez çibikim, min ev keşîf nekir. Ma bavê we welat da we, min ji we stand? Ma civakê jiyana azad da we, min ji destê we girt? Na.

Di hertiştê de em di sînora nebûnê de ne, me we ji wir girt. We hertişt winda kiribû, me hun ji wir girt. Em hewl didin li vir tiştekî bidin we. Ji bo hun nebin yê dijmin, yê koletiyê, ji bo hun bibin yê mirovahiyê, yê azadiyê em li vir tiştekî didin we. Ger ji we re zehmet bê ma ez çibikim? Ma min hun anîn dinyayê, min hun veza? Hîn deh saliya xwe de min ji dayîka xwe re got; “hey dayê, te tewanbariyeke mizin kir. Tevî hêza te nebû tu min bi tendûrist mezin bikî te çima ez anîm cîhanê?” Ez kesekî wisabûm ku di wî temenê xwe yê biçûk de min ev pirsyar kir in. Ger hun şaş zabin ma ez çibikim?  Ha hun dibêjin “mafê me yê jiyanê karneyîne”, belê li hemberî jiyanê rêza me heye, vayê ew jî wisa dibe. Ma çi hewce heye ku bikirina oportonîzmê ve ev vale were derxistin? Meyze bibin ez di vî temenê de me, ma ez ji we zêdetir nezîrekim, neberhemker im? Ma qey ez dibêjim ez wastiyam, ez nikarim bikim?

Hun hemû amedene bimirinî min qebûl bikin. Lê ez, bêyî ku rojek bikeda min derbaz bibe, ez jiyanê qebûl dikim? Di şer de jî heya ez karekî baş nekim, ma ez xwe afû dikim? Dema mirov van tevahî tiştan tîne berçavên xwe herçend zehmet jî be divê hun mafê xwe yê jiyanê bikarbînin. Ev jî şer hewce dibîne. Lewre hun dê vî şerî jî bigrin berçavên xwe. Şiyara me çibû? Ji bo jiyanê, ji bo azadiyê, ji bo serkeftinê ji herdem zêdetir, ji herdem bi îdîatir şer!

Rêbertiya Partiyê.

     18 Gulan 1998