14'ê Tîrmeh, Şêwazê Kiryarîbûna Apocî Ye, Tevgera Guhertina Pêvajoya Dîrokî Ye

Di 14'ê Tîrmeha 1982'an de biryara dîrokî ya rêhevalê Xeyrî, Kemal, Akîf û Elî Çîçek dane û pêkanîne, tê xwastin ku ji aliyê hemû Kurdên ku xwe bi wijdan di hesibîninve rast were fêm kirin. Ev biryar di kîjan şertan de, li hember çi, bi çi û çawa hat meşandin, encamên çawa afirand. Ji bo gelê Kurd çi îfade dike? Li hember vê rastiya mezin a dîrokî, rastiya xwe çi îfade dike, pêwîste vêna jî bi kurahî fêm bike. Pêwîste pirsa ez çi qasî vê rastiyê dijîm û didim jiyan kirin ji xwe bipirse û bersîva wê bide. Êku dixwaze li hember hemû cûre înkar û tune kirinê, li dijî desthilatdarî û koledariyê bisekine, ên azadî, demokrasî, wekhevî dixwazin, pêwîste bizanibin ku rêya wê di berxwedanvanî û rihê 14'ê Tîrmehê re derbaz dibe. Di kurdistanê de jiyana azad bi vî rihî tê avakirin, parastin û pêşxistin. Ên ku dibêjin bi bi şêweyek dîtir jî dibe derew dike, hewld dide ji bo xapandinê çêbike û ev ji aliyê berxwedanvanên 14'ê Tîrmehêve derxistine holê.  

         Biryara 14'ê Tîrmehê , tevgera,  seyra dîrokê guhertin, dîrokê li ser hîmên rast dana rûnişkandin, bereka wê danîna holê, li ser vê bingehê jiyan kirina wê pêkanîn e. Ji ber vê yekê him rê li pêşiya pêşketinên mezin vekiriye û him jî dîrokê de cihê xwe ê heq kiriye girtiye. Biryara 14'ê Tîrmehê, biryara dayîna jiyan kirina PKK, gelê Kurd, welatê xwe û mirovahiyê ye. Ev biryara Rêber APO û PKKê ye, ji aliyê hevalê Xeyrî, Kemal, Akîf Eliyanve ev biryar di herî şertên zehmet û derfetên xwe lewaz de hatiye pêkanîn. Biryara berxwedanê a 14'ê Tîrmehê, di şertên ku rejîma mîtînger a 12'ê Îlonê di zîndanên Amedê de hovîtiyekî pir mezin pêşxistiye, hema hema derfetên jiyan kirina fizîkî ku nehatibû hiştin, wekî ku Kurdistanê ji nûve dagirkiriye, hemû welat zivirandiye zîndanê, haqaret, girtin, skence û hemû cûre çewisandin bê sînor hatiye pêşxistin de, tevgera şoreşger derbeyek mezin xwariye, rejîma faşîst-dagirker a 12'ê Îlonê weke piştgiriyekî, astengiyan yek bi yek bi derbaz kirinê re wekî ku xwe daye rûnişkandin, ji bo pêşketina berxwedanê û bi destxistina serkeftinê ku hemû hêvî zûhabûbûn, di nêvengekî ku xiyanet, radestî û tasfiyekarî bê sînor pêşdiket de ev biryar hatiye dayîn û pêkhatiye.

         Berxwedaniya 14'ê Tîrmehê, li dijî pêkanînên hovane ên rejîma dagirker-faşîst, wekî ku li dijî tune kirin û înkarê hatiye pêşxistin, ên ku li hember vê nasekinin, radest dibin, xiyanet dikin, dinava bê biryarbûnê de diçin û tên, li dijî şexsiyet, çemk û helwestan berxwedaniyekî hatiye pêşxistin e. Berxwedaniyeke ku li Amedê, li tevahiya zîndanan de, di welat de jî haqaret û teydeyî bê sînor pêşketiye, radestbûn, xwe înkar kirin yan jî ji derveyî mirinê ti çareseriyên din nehiştin, li kêleka vê xiyanet û radestîbûn, demekî ku bê biryarbûn dihate jiyan kirin de, binavê PKK, Kurd û Kurdistan tiştek nedihat jiyan kirin û di nevêngekî ku dijbertiya PKKê dihat sepandin de pêşketiye. Bi vê berxwedanê, xwedî li PKKê,  Kurd, Kurdistan û mirovahiyê derketin, dana jiyan kirin û têkoşîna vê bi biryarbûn hatiye dayîn. Li hember skencê, zilmê, hovîtiye, haqaretê, radestbûnê, xiyanetê, bê biryarbûnê, bê rûmetbûn, mirinê, koletiyê, bê nasnamebûnê heyîn, bi azad jiyan kirin û ji bo paşerojê azad meş kirin şerê vê hatiye dayîn.

         Berxwedaniya dîrokî a 14'ê Tîrmehê, tenê bi bedenên tazî li berxwedan, ji dervey vê ti derftên ku nemaye, pir bê pêsang û bi tevahî dibin şertên radestbûn, xiyanet û tunebûnê de,   dil û mejiyê xwe rakirina ser piyan re berxwedaniyeke ku bispêrtina Rêbertî, partî, hevaltî, gel û nirxên mirovahiyê re pêşxistiye û biriye serkeftinê. Serkeftina vînê ye (irade), li dijî rejîma faşîst-dagirker di têkoşînekî mezin de serkeftin bi temamî wisa hatiye qezenç kirin. 14'ê Tîrmeh di vî alî de têkoşîna ji bê derfetiyan derfet, ji mirinê jiyan afirandinê ye. 14'ê Tîrmeh, li hember ne çareseriya çareserî afirandin, vêna him ji şoreşgerên di zîndanê re û him jî ji yên derve re, ji rêxistinan re, ji yên ne çareseriyê jiyan dikin, ji hemû hawirdor û hêzan re   rêka derketinê nîşandan e. Him jî di herî şertên zehmet de û tişta negengaz serxistin e. Berxwedanvaniya 14'ê Tîrmehê şêwazê jiyan û têkoşînekê ye, şêwazê qezenç kirinê ye. ev pêkhatina Apocî, şêwazê pêşxistina şoreşê û birina serkeftinê ye. Di Kurdistanê de jiyan û têkoşîn bi vî şêwazî tê pêşxistin û qezenç kirin.

         Berxwedaniya 14'ê Tîrmehê, berxwedaniyekî pêhesîna êşa heval  û gelê xwe di mejî û dilê xwe de, pêşiya vêna girtin, herî êşên mezin girtina serxwe û ji vêna re pêşengî kirin e. Berxwedanvaniya 14'ê Tîrmehê, pirsgirêkên ku partî, gel û mirovahî rûberûyê wê dimîne, talûkeyan bi kurahî fêm kirin, li beramberê vê erk û berpirsyariyên xwe anîna cih, çareseriya van pirsgirêkan girtina ser milê xwe, li pêşiya talûkeyan girtin, derbaz kirin, rûmeta partî, gel û mirovahiyê xilas kirin, ji bo vê tevgera her tiştê xwe danîna holê ye. Ji ber ji dervey canê wan tiştekî din nîne canê xwe danîna holê, xwe kirina cermek-hestiyek re tevger a xwe helandinê ye. Bêy ku tiştekî li beramberê vê hêvî bike, bi tevahî jiyan û mirina xwe ji bo partî, rêhevaltî û berjewendiyên mirovahiyê danîna holê, jiyanê wisa fêm kirin û jiyîn, jiyanekî ji derveyê vê ne pejirandin, vêna jî bes nedîtin û tevgera xwe deyndar dibîne ye. Tevgera jiyanê, di oxira jiyanê de heya mirinê hezkirin, ji jiyana azad re divê astê de girêdan, ger wê were jiyan kirin wê azad be yan jî qet nayê jiyan kirin, ji bo jiyana azad giyanê xwe dayîn, ji dervey jiyana azad jiyanên din piçûk kirin, weke jiyan ne pejirandin e.

         Berxwedanvaniya 14'ê Tîrmehê, di rejîma dagirker-faşîst de qulçikek vekiriye, di serdemekî ku dihesiband gihiştine serkeftinê de binkeftina mezin a destpêkê bi wana dane jiyankirin. Pêvajoya bi dawî kirina rejîma dagirker-faşîst amadekiriye. Li pêşiya radestî, xiyanet û bê biryarbûna di zîndanan de girtinê re, rêya berxwedan û serkeftinê vekiriye. Rêxistin û çalekiya li dijî çewisandin, zilm û skenceyê sekinîn, arîşena (moral)  binxistina wê, bîr û baweriya wê,  zanabûna wê afirandiye. kesayeta mirovahiyê, kesayeta şoreşger, rûmeta wê, nasnameya wê parastiye û bilind kiriye. Ew tune kirina di tevgerên şoreşger de dihat jiyan kirin daye sekinandin, derfetên xwe kom kirinê afirandi ye. Derbe li penaberîtiyê xistiye û ji bo zivirandina li welat bûye bangawaziyek, rêka zivirîn li welat mutleqa vekiriye. Amadekirin û pêkanîna pêngava dîrokî a 15'ê Tebaxê çêkiriye. Heya dema tevgera şoreşger derketî ji dervey welat û  di pêvajoya carekîdin zivirîn li welat de wextê çêbû ala têkoşînê teslîm girtin ,  berdewamiya tevger û têkoşîna xwe temsîl kiriye. Rast temsîltiya tevgerê di herî şertên zehmet de û bê derfetiyan de bi kirinê re bin nekeftin û pêewlebûna wê îspat kiriye. Ji bo PKK'ê û gelê Kurd êdî pêvajoya dîrokî wekî berê wê neyê jiyan kirin, ketine rêka azadbûnê û di vê rêkê de ji dervey pêşdeçûn û serkeftinê rêkekî din nabe danîne holê.

         1982'an de li zîndana Amedê ku xiyanet û radestbûn dihate sepandin, yan tunebûn yan jî bi berxwedanê xwe parastin, rûmeta xwe dayîna jiyan kirin û di vê bingehê de şertên jiyan kirina  derketinekî pêkanîn  xala werçerxekê ye. Dîsa ji dervey welat  de yan penaberî yan jî bûyîna tevgera azadiya gel  şertên wiha dihatin jiyan kirin  xala werçerxê ye. Di vê alî de tam cûdabûna rêkê hatiye jiyan kirin û rûberûyê pir berpirsyariyên giran ên dîrokîn e, ji vêna rev jî xiyanet û wê bibe wendakirina her tiştan yan jî pêwîstiyên berpirsyariyan anîna cih û serdemekî ku pêşketin li ser vê bingehê pêşdiketbû. Ev e serdemekî ku dihat xwastin pêwîstiya wezîfeyên dîrokî anîna cihbû. Pêngava 15'ê Tebaxê bi vê çemkê pêşxistinê re pêkhat. Di zîndana Amedê de li dijî vê berxwedan û serkeftina wan, hewldanên Rêbertî ji bo li pêşiya penabertiyê bigre û bûyîna tevgera azadiyê, hewldanên van serkeftinan gava bû yek encam girtin mîsogerbû, weke tevgerekî azadiyê derketin û pêşketin çêbû. Seyra dîrokê wisa hat guhertin, ketina rêka pêşketin û serkeftinê jî hatina vê rojê jî wisa çêbû.

         Berxwedaniya 14'ê Tîrmehê, di şexsê berxwedanvanan de PKK, gelê Kurd û li dijî polîtîkayên xilas kirina mirovahiyê berxwedaniyekî pêşketiye. Cewherê berxwedanvaniya PKKê, xwe û gel bi rengekî azad dayîna jiyan kirin, ger wê jiyanek hebe wê azadbe, yan jî qet nabe gotin e. Ger di zîndana Amêdê de berxwedaniya PKK'ê hatibana perçiqandin, ev dihat wateya perçiqandina PKK û gelê Kurd dibe ku carekîdin nekarîba rabe ser lingan û tunebûna wêba. Va di vê xalê de bi durûşmeya "berxwedan jiyan e, radestbûn û xiyanet mirin e" derketine û ev berxwedan dane nîşandan. Ev di her wateyekî de herî hêviya pîroz a gelekî, helwest û bangawaziya wê a jiyanê ye. Dest ji hêvî, jiyanê, partî, rêhevaltî, nasname bernedan û wekî ku xwe bi helandinê re zivirandina jiyanê ye. Di mirênê de jiyanê dana jiyan kirin e. Ev hatiye serxistin. Bi vêna re berxwedanvanên 14'ê Tîrmehê, bûn meşala gelê Kurd ronahî dike, hêviya wê a jiyanê, hêz, şêwaz û bûn qehremanên wê ên rast.

         Îro jî hêzên dagirker polîtîkaya xwe a înkar û tune kirinê bi israr û bê sînor  didin domandin. Çawa ku di zîndana Amedê de li dijî vê polîtîkayê di şertên zehmet de û dinava bê derfetiyan de bi berxwedaniyekî mezin li hember hatiye sekinandin û  ger encam hatibe girtin, îro jî bi heman rihî lê di şertên hîn bi hêztir de û bi derfetên pir li hember sekinîn, ji bo serkeftinê pêwîst e. Heya dawiyê xwedî li Rêberê xwe, partiya xwe, hêzên xwe ên azadiyê, çiyayan, nirxan û li gelê xwe xwedî derketin , wezîfe û berpirsyariyên xwe di wext xwe de anîna cih û pêwîste ji dervey serkeftinê ti tiştekî din neyê pejirandin. Ji bo vê ger were xwastin weke berxwedanvanên 14'ê Tîrmehê û xelefên wan (ardılları) canê xwe kirina pêxwarin û   mutlaqa divê em serkeftinê mîsoger bikin. Di şertên ku tê jiyan kirin de serkeftin wisa  tê mîsoger kirin. 14'ê Tîrmeh rojekî mezin e, ji bo Kurdan  heya hestiyên xwe jî bi vêna hesîn û tê xwastin ku pêwistiyên vê ên rojane bînin cih. Li hember tunebûnê heyîn, biryara vêna bi xwe helandinêre dayîn, li hember dagirkeran binnekeftin, ger were xwastin ji bo serkeftinê di mirinê de jiyan afirandin, hemû kesan dinava berxwedanê de girtin û pêwîste mutlaqa bizane berxwedanê bibe serkeftinê. Berxwedanvanên 14'ê Tîrmehê bi vê çemkê re xwe, partî, têkoşînê, nirxan, gel parastin û ji mere derfetên serkeftinê dan, ji bo anîna vê rojê coşîn. Pêwîste em jî bi şêwazên wan têkoşînê bidin meşandin.

         Ez van qehremanên mezin bi rêzgirtinekî mezin û bi minet bi bîrtînim. Sonda  xwe a di her şertekî de girêdayî şêwazê wan mayîn, wana bi mezin kirinê re dayîna jiyan kirin û sonda serkeftinên we ji hemû kesan re bidin nîşandanê  nû dikim.

                                                                                              Cuma Ronahî